Spis treści
Wprowadzenie..................................................................... ........ 7
Wykaz skrótów.................................................................... ....... 13
I.   Korespondencja królowej Krystyny z nuncjuszem papieskim
w Polsce, monsignore Marescotti..................................... ....... 15

polskich i z Polską związanych....................................... ...... 59
Indeks osób......................................................................... ...... 83
Indeks nazw miejscowych................................................... ....... 91

Wprowadzenie
W zbiorach Bibliotheąue Interuniversitaire - Section Medecine w Montpellier, wśród wielu innych bezcennych rękopisów, znajdują się również 24 woluminy stanowiące spuściznę rękopiśmienną królowej Krystyny Waza, panującej w Szwecji w latach 1632-1654. Kolekcja ta, pochodząca z rzymskiej biblioteki rodziny Albanich, została nabyta przez Faculte de Medecine w Montpellier w roku 1804 od oficera francuskiego nazwiskiem Roboul, który zaoferował ją ówczesnemu kustoszowi biblioteki, doktorowi Prunelle. W jaki sposób ów oficer stał się posiadaczem tych rękopisów, nie wiadomo. Wiadomo jednak, że w 1798 r., w czasie kampanii włoskiej Napoleona, po zdobyciu Rzymu przez wojska generała Louis Alexandre Berthiera, na rzecz Republiki Francuskiej skonfiskowano wiele miejscowych zbiorów, między innymi Bibliotekę Albanich1.
Rękopisy królowej Krystyny obejmują dwie kolejne serie woluminów. Pierwsza, licząca 17 tomów, figurujących w katalogu pod sygnaturą H258 i H 258 „bis", zawiera korespondencję. Woluminy serii drugiej, w liczbie 7 tomów sygnowanych H 259, mieszczą utwory, przeważnie literackie, byłej szwedzkiej królowej2. Ten poważny zespół archiwalny, w którym znajdują się także listy i inne dokumenty dotyczące spraw polskich, stanowi spuściznę kobiety, która po dziś dzień fascynuje swoją osobowością. Kim była?3
' A. Alessandrini, Cimali Lincei a Montpellier, Roma 1978 (Academie Nazionale dei Lincei,
Indicie sussidi bibliografia delia Biblioteca 11), s. 25-48.
2 Ibidem, s. 52 i n.
3        Prac biograficznych poświęconych królowej Krystynie jest bardzo wiele. Do najlepszych należą: C. Le Baron de Bildt, Christine de Suede et le cardinal Azzolino, Paris 1899; G. Courty, La vie mouvementee et scabreuse de Christine de Suede, Paris 1960; J.-L. Jacąuet, Christine de Suede, Paris 1971; B. Quilliet, Christine de Suede. Un roi exceptionnel, Paris 1982; S. Stolpe, Christine of Sweden, London 1966 (wyd. polskie 1986); C. WeibulI, Christina of Sweden, Góteborg 1966

8
Po śmierci króla Szwecji Gustawa Adolfa w bitwie pod Lützen w 1632 r. tron objęła jego sześcioletnia córka Krystyna. Do czasu swej pełnoletności, to jest do 1644 r., pozostawała ona pod opieką rady królewskiej, a ściślej kanclerza Axela Oxenstierny. Faktyczny sternik szwedzkiej nawy państwowej za czasów małoletniości Wazówny, był on równocześnie jej głównym nauczycielem. Pod jego osobistym nadzorem zdobyła niezwykle wszechstronne wykształcenie w zakresie polityki, literatury, filozofii i teologii, ujawniając przy tym niezwykłe zdolności, zwłaszcza w językach obcych. Osiągnąwszy pełnoletność w roku 1644, Krystyna przejęła samodzielne rządy w państwie. Ona też zawarła w 1648 r. w imieniu Korony Szwedzkiej traktat, tzw. westfalski, kończący wojnę trzydziestoletnią, który przyznawał Szwecji znaczne nabytki terytorialne.
Wobec przedłużającego się panieństwa królowej, rada koronna przedstawiła jej w roku 1648 „prośbę", aby zechciała zawrzeć związek małżeński. Odpowiedzią królowej był jednak wniosek, przedstawiony w Riksdagu w 1649 r., o uznanie następcą tronu jej kuzyna Karola Gustawa, siostrzeńca króla Gustawa Adolfa, co stany szwedzkie przyjęły z zastrzeżeniem - o ile królowa nie będzie miała własnych potomków. Z osobą córki wielkiego króla ciągle wiązano nadzieję na pomyślność i wielkość Korony.
Królowa nie spełniła jednak tych oczekiwań, złożywszy ostatecznie koronę na rzecz Karola Gustawa 6 czerwca 1654, na uroczystym posiedzeniu Riksdagu w Uppsali. Była to z pewnością decyzja świadoma i dobrowolna, pozostająca w związku z jej konwersją wyznaniową. Krystyna bowiem przyjęła potajemnie katolicyzm w początkach lat pięćdziesiątych. Po abdykacji Krystyna opuściła Szwecję, udając się najpierw do Hamburga i Innsbrucka. W 1656 r. przybyła do Francji, gdzie przyjęto ją z respektem należnym królowej. Pobyt ten został nagle przerwany. Dwór francuski, na którym wszechwładną rolę sprawował wówczas kardynał Giulio Mazarini, uznał ją za persona non grata, kiedy z rozkazu Krystyny został stracony ochmistrz jej dworu, markiz Gian Rinaldo Monaldesco (Monaldeschi), oskarżony przez nią o zdradę.
Faktyczne powody śmierci Monaldeschiego nie zostały w pełni wyjaśnione. Upatrywano w tym kroku zemstę zdradzonej kochanki. Nowsi biografowie Krystyny, jak Weibull czy Stolpe, domyślają się w tym intrygi politycznej kardynała Mazariniego, w związku z zamysłem uzyskania przez Krystynę tronu neapolitańskiego.
(Scandinavian University Books, Svenska Bokfórlaget Bonniers). Z opracowań polskich nadal jako praktycznie jedyne pozostaje studium T. Wodzickiej, Krystyna królowa szwedzka, Kraków 1900.

9
Opuściwszy Francję, Krystyna udała się do Rzymu, gdzie przebywała z przerwami do swej śmierci, 19 kwietnia 1689 r. Okres rzymski jej życia wypełniała wielostronna działalność, głównie na polu artystycznym i religijnym. Oddalona od wielkiej polityki pozostawała w stałym kontakcie listowym z wieloma monarchami i innymi osobistościami swoich czasów. Po jej śmierci korespondencja wraz z całą jej biblioteką, na mocy testamentu, stały się własnością kardynała Decio Azzolino. Dawny powiernik królowej zmarł jednak zaledwie dwa miesiące po niej. Bibliotekę królowej nabył wówczas papież Aleksander VII, który znaczną jej część podarował swemu siostrzeńcowi kardynałowi Ottoboni. Po nim, przechodząc po drodze przez kilka innych rąk, kolekcja ta trafiła do zbiorów rodziny Albanich. W 1798 r. należała do kardynała J.F. Albaniego. O dalszych losach, w szczególności, jak znalazła się w Montpellier, była mowa na początku.
Korespondencja królowej Krystyny, przechowywana w Montpellier, liczy łącznie 17 tomów o rozmiarze półfolio, oprawnych przeważnie w pergamin, umocniony od strony grzbietu skórą, noszących sygnaturę H 258. Dwa spośród wspomnianych siedemnastu sygnowane H 258 „bis", przez dłuższy czas znajdowały się w posiadaniu Bibliotheque Nationale w Paryżu i dopiero w 1957 r. powróciły do Montpellier. Rękopisy te zawierają oryginały, kopie i brudnopisy listów Krystyny, jak też jej korespondentów, pisane w okresie po opuszczeniu przez nią Szwecji, to jest od 1654 do 1689 r. Brudnopisy i kopie sporządzone były przeważnie ręką długoletniego sekretarza królowej, księdza Santiniego. W wielu występują jednak własnoręczne poprawki samej Krystyny, co bez wątpienia podnosi ich autentyczność.
Korespondencja ta została uporządkowana i oprawiona najprawdopodobniej w okresie jej przechowywania w Bibliotece Albanich. Wskazuje na to język włoski nagłówków, dzielących poszczególne zespoły akt w ramach poszczególnych tomów. Podstawą uporządkowania było przeważnie kryterium osobowe, wyjątkowo tylko pewne tomy powstały przez zebranie listów dotyczących jednej sprawy.
Całość kolekcji korespondencji królowej Krystyny została skatalogowana pod koniec XIX w. przez M.W.J.C. Westzyntiusa, byłego konsula szwedzkiego we Francji. Jego „Catalogue des manuscrits de la reine Christine de Suede,, nie został jednak wydany drukiem. Rękopis katalogu przechowywany jest w Bibliotece Międzyuniwersyteckiej (Section Medecine) w Montpellier, pod numerem 587. Katalog ten był bardzo pomocny w pracach nad przygotowaniem niniejszej publikacji.

10
Korespondencja królowej Krystyny od dawna budziła zainteresowanie historyków, w tym też wydawców źródeł historycznych. Najlepszym, jak dotąd, wydaniem jej listów jest czterotomowe dzieło Johanna Arckenholtza, pt. Memoires concernant Christine reine de Suede [...], wydane w 1759 r. w Amsterdamie i w Lipsku4. Autor ten korzystał z rękopisów korespondencji Krystyny, ogłaszając poważną ich część w całości. Listy do niej adresowane dawał jednak w wyciągach lub w streszczeniu i zazwyczaj w przekładzie francuskim. Dzieło jego ma charakter raczej opracowania historyczno-biograficznego, niż edycji źródłowej.
W korespondencji byłej szwedzkiej królowej sprawy Polski i Polaków zajmują sporo miejsca. Najliczniejszą wśród nich grupę stanowią listy i dokumenty, powstałe w związku z zabiegami Krystyny o tron polski, opróżniony po złożeniu korony przez Jana Kazimierza w 1668 r. Akty te zgromadzone zostały przede wszystkim w tomie IX jej korespondencji, zatytułowanym Negoziati delia Regina per salir al trono di Polonia, a także w innych, a mianowicie w tomie IV, X oraz w obu tomach, oznaczonych kodem H 258 „bis"5. Pochodzą one w pierwszym rzędzie od samej Krystyny, przeważnie w postaci minut listów, których czystopisy wysyłała ona do nuncjusza papieskiego w Warszawie Galeazzo Marescottiego6 oraz do swego osobistego wysłannika, ojca Antoniego Michała Hackiego z klasztoru Cystersów wKołbaczu, a także nieliczne do stanów Rzeczypospolitej. W dalszej kolejności należą tu listy, jakie otrzymywała od wspomnianych korespondentów, a także inne akty i dokumenty dotyczące tej sprawy. J. Arckenholtz, który w tomie III wzmiankowanych Memoires concernant Christine [...] omawia historię jej zabiegów o koronę polską, ogłosił pewną część źródeł, przeważnie jednak listy samej Krystyny. Listy innych osób w tej sprawie pominął milczeniem, a co najwyżej podał ich treść w formie streszczeń. Tymczasem dla historyka polskiego szczególnie interesujące są listy nie tyle Krystyny, ale właśnie jej korespon4        Memoires concernant Christine reine de Suede pour servir d'eclaircissement a 1'histoire de son reigne et pnncipalement de sa vie privee et aux evenemerts de l'histoire de son temps civile et litteraire [...), t. I-IV, ed. par J. Arckenholtz, [...] Amsterdam et [...] Leipzig, chez Jean Schreuder et Pierre Martieur le Jeune, MDCCLK.
5        Tadeusz Korzon w Dolach i niedolach Jana Sobieskiego ograniczył się jedynie do wymienienia eks-królowej szwedzkiej Krystyny pośród innych kandydatur efemerycznych, którymi się bliżej nie zajmował (tegoż, Dole i niedole Jana Sobieskiego 1629-1674, t. II, Kraków 1898, s. 164). O staraniach Krystyny o tron polski pisali natomiast jej biografowie. Por. C Bildt, op.cit., s. 441-475; T. Wodzicka, op.cit., s. 78 i nn. (na podstawie pracy C. Bildta).
6        Galeazzo Marescotti, biskup tytularny Koryntu, nuncjusz papieski w Polsce od 10 marca 1668 r. Dnia 13 VIII 1670 został nominowany nuncjuszem przy dworze francuskim. Wyniesiony w 1676 r. do godności kardynała, zmarł w 1726 r. Zob. Hierarchia Catholica, t. V, Patavii 1952, s. 9.

11
dentów, a więc nuncjusza, a jeszcze bardziej samego ojca Hackiego. Byli oni naocznymi świadkami wydarzeń, zachodzących w Polsce w okresie poprzedzającym elekcję Michała Korybuta Wiśniowieckiego.
Michał Antoni Hacki (ok. 1630-1703) zapisał się znacząco na kartach historii Polski, dzięki swej służbie w kancelarii koronnej Jana III Sobieskiego, jako dyplomata oraz deszyfrant korespondencji dyplomatycznej przeciwników królewskich i Rzeczypospolitej. W nagrodę za swoje zasługi otrzymał w 1683 r. godność opata klasztoru Ojców Cystersów w Oliwie. Zostawił on po sobie bogatą spuściznę pisarską w postaci utworów religijno-ascetycznych, wierszy i panegiryków prozą na cześć Jana III i rodziny Sobieskich7.
Zachowana w Montpellier korespondencja pozwala poznać bliżej jego sylwetkę oraz wcześniejszą działalność w służbie byłej królowej Szwecji. Ojciec Hacki, który jak wynika to z jego listów, sporo podróżował po Polsce, starał się wybadać nastroje szlachty i ustalić szanse wyboru jego mocodawczym. Na bieżąco informował ją też o poczynaniach innych pretendentów, a zwłaszcza o ich zabiegach dla zdobycia przychylności wpływowych osobistości w Polsce. Z pewnością też od niego pochodziły znajdujące się w omawianym zbiorze inne dokumenty, jak odpisy pism ulotnych i broszur politycznych, które wypowiadały się o poszczególnych kandydatach, jak też interesujący wykaz osób, należących do poszczególnych „partii" (fakcji) senatorskich, popierających tego czy innego kandydata.
Listy nuncjusza naświetlają politykę nuncjatury papieskiej w Warszawie w sprawie elekcji nowego władcy. Ujawniają pewne niezdecydowanie nuncjusza i raczej niechętny stosunek do projektu wyboru byłej szwedzkiej monarchini na tron Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Pozostałe polonica są równie liczne. Obejmują one w pierwszej kolejności listy, jakie Krystyna wymieniała z władcami polskimi Janem Kazimierzem, Michałem Korybutem, Janem III Sobieskim oraz ich małżonkami. W tej grupie znaleźć można także liczne listy pochodzące od polskich dygnitarzy świeckich i duchownych lub do nich adresowane.
Pewna ich liczba ma związek z zabiegami królowej Krystyny o spadek po Janie Kazimierzu, inne dotyczą wydarzeń politycznych, militarnych lub prywatnych rodziny królewskiej. Do najbardziej interesujących należą z pewnością listy wymienione między Krystyną a ks. Michałem Radziwiłłem podczas jego pobytu w Rzymie w 1680 r., w randze posła króla polskiego.
7 Zob. biogram O. Hackiego pióra K. Piwarskiego w Polskim Słowniku Biograficznym, t. IX, Wroclaw-Kraków-Warszawa 1961, s. 220, 221.

12
Korespondencja królowej Krystyny nie była, jak dotąd, przedmiotem badań polskich historyków, chociaż została ona jednak zauważona. W połowie października 1906 r. przeglądał ją Wacław Sobieski, informując o tym władze Akademii Umiejętności w Krakowie8. Tymczasem może ona stanowić źródło interesujących informacji, dotyczących zwłaszcza bezkrólewia 1668-1669 r., a także dostarczyć ciekawych szczegółów do poznania zdarzeń z życia dworów Jana Kazimierza, Michała Korybuta i Jana III Sobieskiego. W bliższym ich poznaniu pomocą może służyć zamieszczony poniżej katalog, rejestrujący polonica w korespondencji Krystyny w czterech grupach rzeczowych:

III. Inne listy i dokumenty z czasów bezkrólewia 1668-1669;
IV.  Różna korespondencja z lat 1661-1689, w sprawach polskich i z Polską związanych.
Dziękuję wszystkim, których współpraca, pomoc finansowa i przyjacielska rada umożliwiły przygotowanie tego opracowania. Kolegom z Faculte de Droit et des Sciences Economiąues Uniwersytetu w Montpellier dziękuję zwłaszcza za zaoferowanie mi przez cztery semestry w 1982-1984 r. stanowiska profesora kontraktowego historii prawa, dzięki czemu mogłem wraz z moją rodziną godnie żyć i pracować. Dziękuję kierownictwu i pracownikom oddziału rękopisów Bibliotheque Interuniversitaire de Montpellier (Section Medecine) za udostępnienie mi znajdujących się pod ich opieką zbiorów. Zwłaszcza dziękuję paniom Cl. Fontaine oraz Y. Tito. Dziękuję też mgr Irenie Dwornickiej z Pracowni Wydawnictw Źródłowych UJ za pomoc w przygotowaniu tekstu do druku i opracowanie indeksów.
Wacław Uruszczak
8 Zob. Sprawozdanie Wacława Sobieskiego z podróży naukowej do Francji i Wielkiej Brytanii z 19 marca 1907 r. Archiwum oddziału PAN w Krakowie, Korespondencja Sekretariatu Generalnego, sygn. nr 184/1907.
9C Bildt podał, że w Archivo di Stato w Rzymie znalazł rejestr listów nuncjusza Marescottiego, w którym 462 pozycje dotyczyły sprawy wyboru królowej Krystyny na tron polski. Oprócz korespondencji nuncjusza z samą Krystyną, zawierał on także listy, jakie nuncjusz wysłał w tej samej sprawie do kardynałów Azzolino i Rospigliosi. Odpisy niektórych z nich figurują również w zbiorach w Montpellier (C Bildt, op.cit., s. XVIII i 445).

I. KORESPONDENCJA
KRÓLOWEJ KRYSTYNY
Z NUNCJUSZEM PAPIESKIM W POLSCE,
MONSIGNORE MARESCOTTI
1.  Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Hamburg), 4 lipca 1668
Rkps: H 2581. IX, k. 1 r., minuta w języku włoskim.
Dr.: MCh III, s. 339, przekład francuski.
Poleca mu swego wysłannika, ojca Hackiego, Polaka z zakonu Ojców Cystersów i prosi o zajęcie się sprawą, którą przedstawi, a którą popiera Jego Świątobliwość1.
2. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 20 lipca 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 55 r., oryginał w języku włoskim.
Zawiadamia, że otrzymał list z 4 lipca, ustosunkowując się do poruszonej w nim sprawy.

Klemens IX, papież (1667-1669).

16
3. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Hamburg), 24 sierpnia 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 3 r.- 4 r., minuta w języku włoskim z poprawkami Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 355, przekład francuski.
Nie wątpi, że ojciec Hacki zakomunikował mu treść jej ostatnich listów, w których wyjaśniła swoje stanowisko w sprawie jej małżeństwa. Do króla2 nie pisze z obawy, aby sprawa nie wyszła na jaw przedwcześnie; do arcybiskupa3 też nie, gdyż jest on zwolennikiem partii francuskiej. Uważa, że najlepszym orędownikiem jej sprawy będzie Ojciec Święty. Prosi nuncjusza, aby sprawy nie ujawniać przed abdykacją króla.
4. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Hamburg), 31 sierpnia 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 5 r., minuta w języku włoskim z poprawkami
Krystyny.
Pisze, że wysyła mu memoriał w sprawie podnoszonych przeciwko
wyborowi Krystyny przeszkód płci i celibatu.
5. Memoriał (instrukcja) w sprawie przeszkód płci i panieństwa.
(Hamburg, sierpień 1668)
Rkps: 1. H 258 t. IX, k. 87 r. - 91 r., minuta w języku włoskim.
2. H 258 t. IX, k. 92 r. - 96 r., minuta w języku francuskim.
Dr.: MCh III, s. 357-364, druk obu wersji jw.
Przedstawia argumenty, głównie historyczne, przeciwko dwóm zasadniczym zarzutom sprzeciwiających się jej kandydaturze do korony polskiej, płci niewieściej i panieństwa.
6. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 31 sierpnia 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 56 r., oryginał w języku włoskim.
2 Jan Kazimierz, król Polski (1649-1668).
3 Mikołaj Prażmowski, arcybiskup gnieźnieński, prymas Polski.

17
Dr.: MCh III, s. 364, wzmianka.
Potwierdza odbiór szyfru, który przysłała mu Krystyna.
7. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 31 sierpnia 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 57 r. - 57 v., kopia w języku włoskim.
Dr.: MCh III, s. 364, wzmianka.
Ojciec Święty polecił mu wnieść kandydaturę Krystyny do korony
polskiej. Przyrzekł mu działać w sposób, nie narażający Krystyny na niepowodzenie.
8. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Hamburg), 11 września 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 6 r., minuta w języku włoskim. Powołując się na list ojca Hackiego z 24 sierpnia, dziękuje mu za wszystko co zrobił w jej sprawie.
9. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 13 września 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 58 r.v., oryginał w języku włoskim.
Załącza szyfrowaną odpowiedź na list Krystyny z 24 sierpnia. Potwierdza odbiór listu z 31 sierpnia, który otrzymał ubiegłego wieczoru. Nie został on jeszcze odszyfrowany. Zaznacza, że ojciec Hacki winien koniecznie powrócić do Warszawy.
10. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, (13 września 1668)
Rkps: H 258 t. IX, k. 59 r., oryginał w języku włoskim.
Dr.: MCh III, s. 370, w języku francuskim.
Ojciec Hacki przedstawi królowej, że nie byłoby dogodne ujawnienie jej kandydatury, zanim sprawa innych kandydatów nie przybierze niepomyślnego obrotu. Dodaje, że koniecznie potrzebuje breve Ojca Świętego oraz listów Krystyny dla szlachty i senatorów.

18
11. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 13 września 1668
Rkps: H 258 t.IX, k. 60 r.v., kopia w języku włoskim.
Dr.: MCh III, s. 370-371, streszczenie.
Zgadza się z Krystyną, że niepotrzebne byłoby prosić o pomoc dla niej króla polskiego {Jana Kazimierza) i arcybiskupa gnieźnieńskiego4.
Uważa za konieczne, aby dostarczyła mu dwa listy, jeden do senatorów, drugi do stanu rycerskiego.

12. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Hamburg), 14 września 1668

Rkps: H 258 t. IX, k. 7 r. - 8 r., minuta z poprawkami Krystyny,
w języku włoskim.
Dr.: MCh III, s. 365-366, druk w przekładzie francuskim.
W odpowiedzi na jego list z 31 sierpnia sugeruje mu, aby przedstawił jej kandydaturę jak najszybciej, zanim Rzeczpospolita zaangażuje się na rzecz innych. Co do przeszkód płci i panieństwa, odpowiedziała, jak sądzi wystarczająco, do prywatnej wiadomości nuncjusza.

13. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Hamburg), 18 września 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 9 r.v., minuta w języku włoskim.
Wypowiada się w sprawie przeszkód, na jakie natrafić może jej kandydatura.
14. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 19 września 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 62 r., oryginał w języku włoskim.
Przesyła jej zaszyfrowaną odpowiedź na list z 31 sierpnia, informując ponadto o abdykacji króla Polski.
4 Mikołaj Prażmowski.

19
15. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 26 września 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 63 r., kopia w języku włoskim.
Informuje królową o złym wrażeniu, jakie spowodowało w Polsce wzięcie w posiadanie przez elektora brandenburskiego5 placu w Drain (la place de Drain). Dodaje, że powrót hr. de Bezieres jako ambasadora Francji wywołał również złe wrażenie; prałat ten jest bardzo źle widziany.
16. Królowa Krystyna do nuncjusza.
Hamburg, 28 września 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 10 r.v., minuta w języku włoskim.
Dr.: MCh III, s. 366, w przekładzie francuskim. Zawiadamia go o przybyciu ojca Hackiego, od którego otrzymała jego listy; odpowie na nie po powrocie Hackiego do Polski. Ma nadzieję, że otrzymał już breve papieża do Rzeczypospolitej. Listy do stanów napisze po francusku.
17. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 2 października 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 64 r. - 65 r., kopia w języku włoskim.
Dr.: MCh III, s. 371-372, przekład francuski.
Wyjaśnia jej powody, dla których uważa, że słuszniejsze jest ujawnienie kandydatury Krystyny później, kiedy dojdzie do konfrontacji między innymi pretendentami i wówczas jej osoba, zgłoszona w imieniu papieża, będzie miała większe szanse powodzenia, jako propozycja kompromisowa, sprzyjająca pokojowi publicznemu.
18. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 10 października 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 66 r.v., kopia w języku włoskim.
Dr.: MCh III, s. 372, streszczenie.
5 Fryderyk Wilhelm Hohenzollern, elektor brandenburski (1640-1688).

20
We wcześniejszym liście swoim z 5 października, wysłanym do Hamburga pisał, że otrzymał od kardynała Azzolino breve Jego Świątobliwości, adresowane do Rzeczypospolitej. Po zakończeniu sejmu w sprawie elekcji nie ma nic do roboty, jak śledzić tych, którzy są pod ręką. Elektor brandenburski6 wrócił na Pomorze, aby móc wspierać kandydaturę księcia Neuburskiego7.
19. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Hamburg), 10 października 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 11 r. - 13 v., minuta w języku włoskim, z poprawkami królowej.
Dr.: MCh III, s. 372-374, druk w przekładzie francuskim.
Przekazuje nuncjuszowi listy do senatorów i szlachty, pisane po francusku, który jest językiem powszechnie stosowanym. Prosi go, by nie doręczał ich zanim breve papieskie do Rzeczypospolitej nie zostanie doręczone. Ze wszystkich innych konkurentów najbardziej obawia się księcia Conde, który ma majątek oraz zasługi. Sama decyduje się poprzestać na poparciu samego papieża. Nie chce pieniędzmi zdobywać sobie stronników. Zna Polaków, którzy zewsząd biorą pieniądze, robiąc tylko to, co obraca się na ich korzyść. Pomocy oczekuje tylko od Boga i Jego Świątobliwości8.
20. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 17 października 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 66 v. - 67 v., kopia w języku włoskim. W odpowiedzi na jej list z 28 września radzi, aby listy do Rzeczypospolitej napisała po łacinie, gdyż język francuski jest u Polaków znienawidzony. Uważa też za konieczne, aby królowa udzieliła jemu albo też innej osobie pełnomocnictwa do przyjęcia warunków, jakie zostałyby jej przedłożone przez Rzeczpospolitą w razie jej wyboru.
6 Fryderyk Wilhelm Hohenzollern.
7 Filip Wilhelm, książę Neuburga, palatyn reński (zm. 1690).
8 Klemens IX.

22
25. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 28 listopada 1668
Rkps: H 258 t. IV, k. 172 r., oryginał w języku włoskim. Porusza sprawę przysięgi królewskiej przyszłego elekta na tronie polskim.
26. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 8 grudnia 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 17 r., minuta w języku włoskim.
Odpowiadając na jego list z 7 listopada, przesyła mu podwójne pełnomocnictwo. W jednym rezerwuje sobie swobodę decyzji co do swego małżeństwa; drugie jest bez tej klauzuli.
27. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 14 grudnia 1668
Rkps: H 258 t. IV, k. 167 r., oryginał w języku włoskim.
Porusza sprawę podróży po Polsce, jaką powierza ojcu Hackiemu.
28. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 22 grudnia 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 18 r., minuta w języku włoskim.
W odpowiedzi na jego list z 21 listopada, aprobuje jego decyzję nieujawniania w tym momencie kandydatury Krystyny.
29. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 29 grudnia 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 19 r., minuta w języku włoskim.
W odpowiedzi na list z 28 listopada zawiadamia, że w najbliższym czasie wyśle mu nowy egzemplarz listu do Rzeczypospolitej.

23
30. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym, pocz. stycznia 1669)
Rkps: H 258 t. IX, k. 20 r.-21 r., minuta w języku włoskim,
z poprawkami Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 378-379, przekład francuski.
Odpowiadając na jego list z 31 października, pisze, że jest całkowicie zadowolona z jego sposobu działania, w szczególności zgadza się, że najlepszy moment do ujawnienia jej kandydatury to konwokacja albo sejm elekcyjny. Kardynał Azzolino uważa, że jej memoriał do Rzeczypospolitej może być po francusku, skoro nie jest Francuzką. Co do całej sprawy zdaje się na nuncjusza.
31. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 9 stycznia 1669
Rkps: 1. H 258 t. IV, k. 172 r., oryginał w języku włoskim;
2. H 258 t. X, k. 21, kopia w języku włoskim.
Doręcza listę senatorów, którzy mogliby się czuć obrażeni, jeśli Krystyna nie napisałaby do nich, prosząc o poparcie jej kandydatury.
32. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 11 stycznia 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 22 r.v., minuta w języku włoskim, z poprawkami Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 379-380, przekład francuski.
Odpowiadając na jego list z 12 grudnia, potwierdza swoje zaufanie i wdzięczność dla jego postępowania w jej sprawie, którą zachowa nawet, jeśli Stolica Apostolska przysłałaby innego legata.
33. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 19 stycznia 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 23 r., minuta w języku włoskim.
Dr.: MCh III, s. 380, wzmianka.
Odpowiadając na jego list z 19 grudnia, odwołuje się do tego, co pisała w poprzednich listach i do tego, co napisze mu kardynał Azzolino.

24
34. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 23 stycznia 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 173 r., oryginał w języku włoskim.
Zapewnia o swoim oraz kardynała Azzolino zaufaniu. Aprobuje to, co zakomunikowała kardynałowi Azzolino.
35. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 26 stycznia 1669
Rkps: H 258 t.  IX, k. 24 r.-25 r.,  minuta w języku włoskim, z poprawkami Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 380, wzmianka.
W odpowiedzi na jego list z 26 grudnia aprobuje jego racje, dla których powierzył ojcu Hackiemu misję w pewnych prowincjach.
36. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym, styczeń-luty 1669)
Rkps: H 258 t. IX, k. 26, minuta w języku włoskim, z poprawkami Krystyny.
Potwierdza odbiór jego listu, który nie wymaga odpowiedzi.
37. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 6 lutego 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 174 r., oryginał w języku włoskim.
Informuje, że wezwał ojca Hackiego do powrotu do Warszawy.
38. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 13 lutego 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 175 x., oryginał w języku włoskim.
Pisze, że lada dzień oczekuje przyjazdu ojca Hackiego.

25
39. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 19 lutego 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 27 r.v., minuta w języku włoskim, z poprawkami Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 380, fragment w przekładzie francuskim.
Odpowiadając na jego list z 9 stycznia, pisze, że jest gotowa zaaprobować wszystkie żądania Rzeczypospolitej z wyjątkiem małżeństwa.
40. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 20 lutego 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 176 r., oryginał w języku włoskim.
Zawiadamia, że otrzymał odpowiedź od ojca Hackiego.
41. Królowa Krystyna do nuncjusza.
Rzym, 23 lutego 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 29 r., minuta w języku włoskim z poprawkami
Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 381, fragment w przekładzie francuskim.
W odpowiedzi na jego list z 23 stycznia pisze, że dwie poczty przybyły i nadal nie ma listów od ojca Hackiego. W sprawie małżeństwa pisze, że umarłaby, gdyby miano ją zmusić do zerwania z panieństwem.
42. Królowa Krystyna do nuncjusza.
Rzym, 9 marca 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 30 r.v., minuta w języku włoskim z poprawkami
Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 381, fragment w przekładzie francuskim.
Z listu kardynała Azzolino dowiedziała się, że nie jest zadowolony z postępowania ojca Hackiego, który przekracza jego instrukcje. Podaje powody, dla których nie może napisać o tym Hackiemu.

26
43. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 13 marca 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 177 r., oryginał w języku włoskim.
Otrzymał listy od ojca Hackiego, z których dowiedział się o jego chorobie.
44. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 16 marca 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 31 r.v., minuta w języku włoskim.
Dr.: MCh III, s. 381, fragment w przekładzie francuskim.
Pisze, że dostała listy od ojca Hackiego. Odpowiadając na nie, poleciła uprzedzać o poczynaniach nuncjusza.
45. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 20 marca 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 178 r., oryginał w języku włoskim.
Zawiadamia, że otrzymał jej list z 23 lutego.
46. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 23 marca 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 32 r., minuta w języku włoskim z poprawkami Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 382, fragment w przekładzie francuskim.
Zawiadamia go, że wysyła mu listy do senatorów i prałatów polskich, pisane po francusku, który to język szczególnie nadaje się do wyrażania grzeczności.
47. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 30 marca 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 33 r., minuta w języku włoskim z dopiskami
Krystyny.

27
Wysyła nuncjuszowi listy do senatorów. Dowiedziawszy się, że Hackiego nie ma w Warszawie, wyraża obawę, czy nie przytrafiło mu się coś złego.
48. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 3 kwietnia 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 180 r., oryginał w języku włoskim.
Pisze, że ojciec Hacki napisał mu list z Gdańska i spodziewa się, że wkrótce wyzdrowieje.
49. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 6 kwietnia 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 34 r.v., minuta w języku włoskim, z poprawkami Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 383, fragment.
Dowiedziawszy się z jego listu z 6 marca, że nie ma wieści od ojca Hackiego, wyraża swoje zaniepokojenie.
50. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 10 kwietnia 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 18 r., oryginał w języku włoskim.
Niepokoi się o zdrowie ojca Hackiego, od którego nie ma wieści.
51. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 13 kwietnia 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 35 r.v., minuta w języku włoskim.
Dr.: MCh III, s. 383, fragment.
Potwierdza odbiór listu z 13 marca, z którego z przyjemnością dowiaduje się, że miał jedynie lekką niedyspozycję. Przesyła mu duplikaty pełnomocnictwa.

29
57. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 10 maja 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 185 r., oryginał w języku włoskim.
Potwierdza to wszystko, co napisał do kardynała Azzolino o szansach kandydatury królowej.
58. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 11 maja 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 38 r., minuta w języku włoskim.
Odpowiadając na jego list z 10 kwietnia, wyraża przypuszczenie, że ojciec Hacki znajduje się w drodze do Warszawy, co wyjaśniałoby brak listów od niego.
59. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 15 maja 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 186 r., oryginał w języku włoskim.
Ustosunkowuje się do tego, co napisał do Krystyny ojciec Hacki i do tego, co ona przedłożyła kardynałowi Azzolino.
60. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 22 maja 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 188 r., oryginał w języku włoskim.
Potwierdza to, co napisał do kardynała Azzolino. W sprawie Krystyny należy działać roztropnie, czekając na właściwą chwilę.
61. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 25 maja 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 40 r., minuta w języku włoskim.
Dr.: MCh III, s. 384, przekład francuski.
Co do swego listu do Rzeczypospolitej, jaki napisała po francusku, uważa, idąc za zdaniem kardynała Azzolino, że lepiej nie tłumaczyć go na łacinę, lecz pozostawić w oryginale, obserwując wcześniej efekty,

30
jakie wywrze odczytanie breve Jego Świątobliwości. Zdaje się w całości
na nuncjusza.
62. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 29 maja 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 189 r., oryginał w języku włoskim.
Informuje o możliwościach zamieszek w Polsce, w związku ze zbliżającą się elekcją i podziałem szlachty na różne fakcje.
63. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 1 czerwca 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 41 r.v., minuta w języku włoskim, z poprawkami Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 384, przekład francuski.
Odpowiadając na jego list z 1 maja wyraża satysfakcję ze wszelkich poczynań nuncjusza, podjętych dla dobra jej sprawy.
64. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 8 czerwca 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 42 r., minuta w języku włoskim, z dopiskami Krystyny.
Pisze, że kardynał Azzolino poinformował ją o wszystkim, co pisał do niego nuncjusz, jak również ojciec Hacki zdał jej sprawę ze wszystkiego, co się ostatnio wydarzyło.
65. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 12 czerwca 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 190 r., oryginał w języku włoskim.
Ustosunkowuje się do tego, co pisali do Krystyny ojciec Hacki i kardynał Azzolino.

31
66. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 15 czerwca 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 43 r., minuta w języku włoskim z dopiskami
Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 385-386, druk w przekładzie francuskim.
Donosi, że rozmawiała o wiadomej sprawie z kardynałem Azzolino.
Wydaje się jej, że ojciec Hacki niepotrzebnie pertraktuje z osobami, które są stronnikami innych kandydatów.
67. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 19 czerwca 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 191 r., oryginał w języku włoskim.
Ustosunkowuje się do tego, co powiedział Krystynie kardynał Azzolino.
68. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 19 czerwca 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 179 r., oryginał w języku włoskim.
Zawiadamia o wyborze księcia Wiśniowieckiego na króla Polski.
69. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 22 czerwca 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 44 r.v., minuta w języku włoskim.
W odpowiedzi na jego list z 22 maja pisze, że niemożliwe byłoby prowadzenie jej sprawy w sposób bardziej rozsądny i przebiegły, niż on to czynił.
70. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 29 czerwca 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 45 r.v., minuta w języku włoskim, z wieloma
poprawkami samej Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 388-389, fragment w przekładzie francuskim.

32
Z listu jego z 29 maja oraz od ojca Hackiego dowiedziała się o stanie jej sprawy. Od początku była też przekonana, że jej płeć będzie przeszkodą w ewentualnym wyborze. Wierzy jednak, że będzie mógł, podczas elekcji, która się właśnie odbywa, korzystając z dostarczonych mu argumentów, sprawę pomyślnie przeprowadzić. Niezależnie od wyniku zachowuje wdzięczność.
71. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 3 lipca 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 192 r., oryginał w języku włoskim.
Zawiadamia o nadejściu listu z 8 czerwca.
72. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 6 lipca 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 46 r.v., minuta w języku włoskim,
z poprawkami Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 389, przekład francuski.
Mimo że królem polskim wybrany został kto inny, zachowuje swoją wdzięczność za wszystko, co uczynił w jej sprawie.
73. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 13 lipca 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 48 r., minuta w języku włoskim, z poprawkami
Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 390, wzmianka.
Ponownie dziękuje mu za popieranie jej sprawy.
74. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 17 lipca 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 193 r., oryginał w języku włoskim.
Zawiadamia o nadejściu jej listu z 22 czerwca.

33
75. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 24 lipca 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 194 r., oryginał w języku włoskim.
Potwierdza odbiór listu z 29 czerwca.
76. Nuncjusz do królowej Krystyny.
Warszawa, 31 lipca 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 195 r., oryginał w języku włoskim.
Z jej dokumentami odnoszącymi się do spraw polskich przyrzeka postąpić według instrukcji Krystyny i kardynała Azzolino.
77. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 3 sierpnia 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 49 r., minuta w języku włoskim.
Dziękuje mu za wiadomości z Polski.
78. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 17 sierpnia 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 50 r., minuta w języku włoskim.
Zawiadamia o nadejściu listu z 17 lipca. Dziękuje mu za wszystko, co zrobił w jej sprawie.
79. Królowa Krystyna do nuncjusza.
(Rzym), 24 sierpnia 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 51 r., minuta w języku włoskim.
Dziękuje mu za list z 24 lipca.
80. Królowa Krystyna do nuncjusza.
Rzym, 7 września 1669

34
Rkps: H 258 t. IX, k. 52 r., minuta w języku włoskim z licznymi poprawkami Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 390, fragment w przekładzie francuskim.
Zawiadamia go, że zezwoliła ojcu Hackiemu na powrót do Rzymu po koronacji nowego króla. Prosi o przekazanie Hackiemu posiadanych przez nuncjusza dokumentów.

81. Królowa Krystyna do nuncjusza.
Rzym, 7 września 1669
Rkps: H 258 t. X, k. 22 r., minuta w języku włoskim.
Dr.: MCh III, s. 390, fragment w przekładzie francuskim.
Prosi o doręczenie odpowiedzi na list Jego Wysokości Króla Polski9, który przekazał jej kardynał Orsini10.
82. Królowa Krystyna do nuncjusza.
Rzym, 14 grudnia 1669
Rkps: H 258 t. X, k. 20 r., minuta w języku włoskim.
Śmierć papieża Klemensa IX (+ 9 grudnia 1669) zmusza ją do odłożenia na inny czas poparcia, którym dysponuje.

.
9 Michał Korybut Wiśniowiecki (1669-1673).
10 Yincentius Maria Ursinus de Gravina (Orsini), kardynał.

36
Dr.: MCh III, s. 348.
List uwierzytelniający (kredytywa) pełnomocnictwo udzielone ojcu Hackiemu, adresowany do polskich senatorów duchownych.
86. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Warszawa, 20 lipca 1668
Rkps: H 258 bis t. II, k. 10-11 v., kopia w języku francuskim.
Dr.: MCh III, s. 351-352.
Informuje o swoich rozmowach z nuncjuszem, który uważa, że z ogłoszeniem kandydatury Krystyny najlepiej zaczekać na ostatni moment, ze względu na rozgrywki pretendentów, których popierają różni senatorowie. Panowie Pac12 są za księciem moskiewskim13, książęta Radziwiłłowie14 sprzyjają ks. Neuburskiemu. Nuncjusz radzi, aby dla uniknięcia podejrzeń, Hacki nie przebywał w Warszawie w okresie poprzedzającym sejm walny, który został zwołany na 27 sierpnia. Decyzja króla (Jana Kazimierza o abdykacji) zasadza się na obietnicach króla Francji15 wypłacania mu 50 tys. dukatów rocznie, nie licząc innych dochodów oraz przyrzeczeń Królestwa Neapolu.
87. Instrukcja królowej Krystyny dla ojca Hackiego.
(Hamburg, lipiec 1668)
Rkps: H 258 bis t. II, k. 41-46 v., minuta w języku francuskim
z dopiskami i poprawkami Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 342-347.
Polecenia dla ojca Hackiego, dotyczące jego rozmów z nuncjuszem papieskim w Warszawie po abdykacji Jana Kazimierza i po otrzymaniu przez nuncjusza listów papieskich. Przedstawia zasadnicze argumenty, przemawiające za kandydaturą Krystyny oraz przeciwko jej konkurentom: ks. Neuburskiemu, ks. Conde, ks. Lotaryńskiemu16, kandydatowi moskiewskiemu17, ks. Florencji18 i ks. Aleksandrowi z Parmy.
12 Krzysztof Pac, kanclerz wielki litewski; Michał Kazimierz Pac, hetman wielki litewski.
13 Fiodor Aleksiejewicz, syn cara Aleksego Michajlowicza.
14 Bogusław Radziwiłł, koniuszy W.K. Litewskiego; Michał Kazimierz Radziwiłł, podkanclerzy litewski.
15 Ludwik XIV, król Francji.
16 Książę Karol, synowiec panującego w Lotaryngii księcia Karola IV.
17 Carewicz Fiodor Aleksiejewicz.
18 Kosma III, wielki książę Toskanii.

37
88. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Warszawa, 27 lipca 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 77 r.-78 r., kopia w języku francuskim.
Dr.: MCh III, s. 352-353.
Przekazuje dalsze informacje dotyczące elekcji, jakie uzyskał od nuncjusza, w szczególności o partii ks. Conde, któremu sprzyjają arcybiskup gnieźnieński'9, kanclerz litewski20 i wielu senatorów, których opłacono. Również popierający kandydaturę moskiewską są w rzeczywistości zwolennikami kandydatury francuskiej. Przeciwko Krystynie przemawia jej niechęć do małżeństwa. Uczestniczył w jednym z sejmików, na którym uchwalono prosić króla, aby nie abdykował, jak zamierza, na najbliższym sejmie. Za radą nuncjusza Hacki udaje się w podróż.
89. Królowa Krystyna do ojca Hackiego.
Hamburg, 3 sierpnia 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 69 r.v., minuta w języku francuskim..
Dr.: MCh III, s. 353-354.
Aprobuje stanowisko nuncjusza, aby nie mówić o jej kandydaturze przed formalną abdykacją. Byłaby jednak zobowiązana, gdyby nuncjusz zechciał działać przeciwko innym kandydatom w międzyczasie, w oczekiwaniu na propozycję Jego Świątobliwości.
90. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Toruń, 5 sierpnia 1668
Rkps: H 2581. IX, k. 79 r.v., kopia w języku francuskim.
Dr.: MCh III, s. 354, streszczenie.
Przesyła pismo ulotne, popierające ks. Neuburskiego. Sejmik wielkopolski uchwalił prosić króla, aby abdykował niezwłocznie. W ten sposób można by przekształcić sejm w konwokację i wybrać króla przed zimą. Sejmik polecił też, aby szlachta wielkopolska zebrała się na pospolite ruszenie 7 września i była gotowa do elekcji. Nie wie, co uchwaliła szlachta pruska. Sejmik w Grudziądzu rozpoczął się dopiero 19 Mikołaj Prażmowski.
20 Krzysztof Pac, kanclerz wielki litewski.

38
trzy dni temu. Zamierza odbyć podróż po Prusach i Mazowszu. Do Warszawy powraca na siedem dni przed sejmem walnym.
91. Królowa Krystyna do ojca Hackiego.
Hamburg, 10 sierpnia 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 70 r.v., minuta w języku francuskim.
Dr.: MCh III, s. 354.
Odpowiadając na listy z 27 lipca, przedstawia swoje stanowisko co do przeszkód płci niewieściej i małżeństwa. Przeciwko pierwszej przemawiają przykłady z historii. Co do drugiej, to nie przyjęłaby nawet Korony Wszechświata, gdyby ofiarowywano ją pod tym warunkiem. Poleca mu działać według wskazówek nuncjusza. Mając poparcie Stolicy Apostolskiej, nie obawia się innych pretendentów.
92. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Bydgoszcz, 13 sierpnia 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 80 r., kopia w języku francuskim.
Dr.: MCh III, s. 354, wzmianka.
Otrzymał pierwszy list królowej, będąc w drodze do Torunia.Wyjechał za radą nuncjusza. Na sejmiku pruskim podjęto te same uchwały co na sejmiku wielkopolskim. W Warszawie będzie na tydzień przed otwarciem obrad sejmu. W międzyczasie zaczeka w Toruniu na pierwszą pocztę, aby podjąć list wraz z szyfrem dla nuncjusza.
93. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Warszawa, 24 sierpnia 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 81 r.v.-82 r., kopie w języku francuskim.
Dr.: MCh III, s. 355.
Nuncjusz spodziewa się wkrótce otrzymać z Rzymu konieczne breve. Król nie zmienił swej miłości do Francji, co jest przyczyną abdykacji na korzyść ks. Neuburskiego. Najsilniejsza partia popiera Moskwiczanina21. Nuncjusz działa sekretnie przeciwko obu.
-------------------------------------------- —
21 Carewicz Fiodor Aleksiejewicz.

39
94. Fakcje senatorskie w końcu sierpnia 1668 r.
(Koniec sierpnia 1668)
Rkps: H 258 t. IX, k. 103 r., kopia w języku włoskim.
Dr.: W. Uruszczak, Fakcje senatorskie w sierpniu 1668 roku,
[w:] Parlament, Prawo, Ludzie. Studia ofiarowane Profesorowi Juliuszowi
Bardachowi, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1996, p. 313-319.
Wykaz imienny fakcji senatorskich popierających lub przeciwnych poszczególnym kandydatom do korony polskiej. Podano skład następujących fakcji: (1) zwolennicy kandydatury moskiewskiej, (2) przeciwnicy kandydatury moskiewskiej, (3) zwolennicy ks. Conde, (4) przeciwnicy ks. Conde, (5) zwolennicy ks. Neuburga, (6) przeciwnicy ks. Neuburga, (7) niezdecydowani.
95. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Warszawa, 31 października 1668
Rkps: H 258 t. IV, k. 323 r.-325 v., oryginał w języku francuskim.
Oddał listy nuncjuszowi papieskiemu, który zdecydował na razie nie ujawniać sprawy Krystyny, licząc, że będzie ona miała powodzenie tylko w razie zatargów między innymi partiami. Nuncjusz nadzoruje sprawę i jest dobrze poinformowany.

96. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Warszawa, 7 listopada 1668
Rkps: H 258 t. IV, k. 325 r.-326 r., oryginał w języku francuskim.
Dr.: Uruszczak, nr I.
W dniu wczorajszym rozpoczęto konwokację22. Posłowie uchwalili nie przedłużać obrad ponad 2 tygodnie. Planuje się uchwalenie konfederacji i określenie terminu elekcji. Długi Rzeczypospolitej wynoszą 2 miliony, ale w gorszej monecie; w dobrej, trzykrotnie mniej. Dowiedział się od nuncjusza, że prymas wysyła list do Ojca Świętego z prośbą o przysłanie na elekcję legata w randze kardynała. Podaje aktualne nowiny: wątpi się, aby Moskwa utrzymywała swą armię na granicy z Polską. Na Ukrainie stacjonuje 70 tys. żołnierzy, gotowych wyruszyć
22 Obrady konwokacji toczyły się od 5 Xl do 6 XII 1668 r. Zob. W. Konopczyński, Chronologia sejmów polskich 1493-1793, Kraków 1948, s. 155.

40
przeciwko Tatarom i Kozakom. W Płocku wybuchł pożar. Prosi o przekaz, aby mieć środki na podróż po Polsce po zakończeniu konwokacji.
97. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Warszawa, 14 listopada 1668
Rkps: H 2581. IV, k. 327 r.v., oryginał w języku francuskim.
Dr.: Uruszczak, nr II.
Nie zaczęto jeszcze mówić publicznie o pretendentach, choć debaty nad sprawą elekcji już się rozpoczęły. Szlachta jest wrogo usposobiona do ks. Neuburga oraz do tych dygnitarzy, którzy biorą pieniądze od pretendentów. Powiadają, że ks. Lotaryński23 ma 4 miliony dukatów. Partia Neuburga ma oparcie w marszałku koronnym24, kanclerzu wielkim25, w rodzinie Radziwiłłów i jest wspierana przez Francję, Szwecję i Brandenburgię. Szlachta żąda elekcji wolnej. Uchwalono konfederację według zwyczaju i karę banicji na tego, kto chciałby zerwać konwokację. Prosi o przesłanie pieniędzy.
98. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Warszawa, 16 listopada 1668
Rkps: 1. H 258 t. IV, k. 328 r.v., oryginał w języku francuskim;
2. H 258 t. IV, k. 329 r.v., kopia rozszyfrowana.
Dr.: Uruszczak, nr III.
Informuje o wielkości długów polskich - 2 miliony w dobrej monecie dla Korony i tyleż dla Litwy. Należałoby mieć w związku z tym cztery miliony na pokrycie tych długów. W Warszawie mówi się dużo przeciwko Francji i fakcji francuskiej. Kandydata francuskiego chciano nawet wyłączyć z elekcji, oskarżając go o wszystko, co złe. Są tacy, którzy chcieliby wykluczyć z elekcji tych pretendentów, którzy stosowali nielegalne sposoby. Obawia się, że ks. Conde zostanie wykluczony z elekcji. Konwokacja uchwaliła formułę przysięgi, zobowiązującą do niepobierania podarunków.
23 Ks. Karol Lotaryński.
24       Jerzy Lubomirski.
25       Jan Leszczyński.

41
99. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Warszawa, 21 listopada 1668
Rkps: 1. H 2581. IV, k. 230 r.v., oryginał w języku francuskim;
2. H 258 t. IV, k. 170, kopia rozszyfrowana.
Dr.: Uruszczak, nr IV.
Wyraża zadowolenie z dotychczasowej wyczekującej postawy w sprawie kandydatury Krystyny. Dużo się bowiem mówi przeciwko znanym kandydatom, jak neuburskiemu, brandenburskiemu i moskiewskiemu. Zachodzi obawa, że konwokacja zostanie zerwana, ponieważ niektórzy sprzeciwiają się prolongacji obrad ponad 2 tygodnie. Zamierza się przełożyć elekcję na wiosnę, czemu sprzeciwia się szlachta, która chce być na niej obecna. Być może dziś nastąpi konkluzja. Wysyła tekst przysięgi, składanej przez wszystkich biorących udział w elekcji.
100. Rota przysięgi uchwalonej na konwokacji.
Rkps: H 258 t. IV, k. 331 r., kopia ręką ojca Hackiego.
Dr.: 1) Volumina legum, t. IV, k. 1027; 2) Uruszczak, nr V."
101. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Warszawa, 23 listopada 1668
Rkps: H 258 t. IV, k. 332 r.v., kopia w języku francuskim.
Dr.: Uruszczak, nr VI.
Konwokacja nie została jeszcze zakończona. Istnieją naciski, aby wykluczyć z elekcji tych pretendentów, którzy zabiegają o wybór drogą nielegalną. Żąda się też amnestii publicznej i uchwalenia wyprawy wojennej. Dziś mówiono wiele przeciwko ks. Lotaryńskiemu, który daje wiele prezentów. Widział breve Jego Świątobliwości26 w sprawie Krystyny; jest dla niej bardzo pochlebne. Winna udzielić nuncjuszowi pełnomocnictwa dla pertraktowania z Rzecząpospolitą w sprawie warunków wyboru. Mówi się o odroczeniu elekcji na wiosnę o 10 tygodni. Poczta dla kardynała jeszcze nie odeszła.
Papież Klemens IX.

43
wreszcie  w  tym   tygodniu,   podjęta   decyzje,   dotyczące   porządku
i bezpieczeństwa Rzeczypospolitej.
105. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Warszawa, 7 grudnia 1668
Rkps: H 258 t. IV, k. 336 r.-337 r., oryginał w języku francuskim.
Dr.: Uruszczak, nr X.
Konwokacja zakończyła się wczoraj rano szczęśliwie. Dzień elekcji ustalono na drugi maja. Wczoraj mówiono przeciwko nuncjuszowi, ponieważ domagał się, aby nie wybierano ani kandydata moskiewskiego, ani heretyka na tron polski. Widać, że Polacy są przeciwni kandydatom, którzy podjęli już otwarcie zabiegi o Koronę. Dobrze więc zrobiliśmy, nie ujawniając swej kandydatury, co mogłoby narazić nas na ataki, tak jak innych. Wyjeżdża, gdyż do czasu elekcji nie ma co robić w Warszawie. Zamierza spotykać się ze szlachtą, informować, a zarazem przeciwstawiać się innym kandydatom. Będzie czekał na polecenia królowej.
106. Sekretarz królowej Santini do ojca Hackiego.
(Rzym), 15 grudnia 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 71 r., minuta w języku francuskim.
Dr.: MCh III, s. 379, streszczenie.
W imieniu królowej wysyła mu nowy szyfr oraz memoriał (discursus) z poleceniem rozpowszechnienia go pośród zwolenników ks. Conde i ks. Neuburga. Najbardziej liczącym się kandydatem jest jednak ks. Lotarynski. Należy działać jak najusilniej przeciwko jego partii. Poleca mu być posłusznym wskazówkom nuncjusza.
107. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Toruń, 18 grudnia 1668
Rkps: H 258 t. IV, k. 338, oryginał w języku francuskim. Mija już siódmy dzień od jego wyjazdu z Warszawy. W drodze dowiedział się, że podkanclerzy, biskup chełmiński (Andrzej) Olszowski udaje się w podróż do Rzymu przed elekcją, a wraz z nim kilku innych panów. Radzi Krystynie spotkać się z nimi i pomówić w sprawie elekcji.

44
Sygnalizuje, że od nuncjusza dowiedział się, że Ojciec Święty nie chce, aby ogłoszono jego zamiary popierania Krystyny, aż dopiero, gdy będzie się miało pewność, że sprawa może się powieść. Nuncjusz polecił mu nie mówić o tym. Oczekuje na polecenia Krystyny. Zawiadamia też, że wysyła inną pocztą kilka pism popierających poszczególnych pretendentów. Wczoraj uzyskał od Ojców Jezuitów szczególną nowinę. Jest to przepowiednia, w której znalazły się słowa: una quod regere facit. W dopisku podaje, że w końcu lutego spodziewa się być w Gdańsku, gdzie liczy na znalezienie przekazu na podróż i swoją pensję aż do sierpnia.
108. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Gdańsk, 4 stycznia 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 340 r.v., kopia w języku francuskim.
Zmienił plany i przybył wcześniej do Gdańska, gdzie spodziewał się odebrać pieniądze. Znalazł przekaz na koszty podróży po Prusach i Wielkopolsce. Zapytuje, czy wolno mu byłoby ujawnić kandydaturę Krystyny oraz działać przeciwko innym partiom. Miałby sposobność mówić o tym, jakim szacunkiem cieszy się ona w Rzymie i u Jego Świątobliwości. Dwór - o czym pisał z Warszawy, sprzyja kandydaturze francuskiej. Biskup Bezieres28 spędził ostatnio jakiś czas w Kwidzyniu, mieście należącym do Brandenburgii. Wysyła kilka nowych memoriałów przeciwko kandydaturze moskiewskiej i ks. Neuburga.
109. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Gdańsk, 8 stycznia 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 342 r.v., oryginał w języku francuskim.
Skończywszy przekład jednego memoriału (discours), wysyła go Krystynie. Ma też inny przeciwko kandydaturze moskiewskiej, który zaczął tłumaczyć. Dziękuje za przekaz na 100 dukatów, które przeznacza na podróż po Wielko- i Małopolsce, skąd przez Mazowsze wróci w końcu marca do Prus. Prosi, aby przesłać mu jego pensję aż do sierpnia. Pierre Bonzy, bp Bezieres.

45
110. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Bydgoszcz, 13 stycznia 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 343 r.v., kopia w języku francuskim.
Pisze, że zaczął swą podróż po Wielkopolsce. W Prusiech zatrzymał się u jednego szlachcica, swego przyjaciela, któremu w sekrecie wyjawił cel swej misji. Szlachcic obiecał wychwalać królową bez odkrycia jej zamiarów na sejmiku, który rozpocznie się 11 lutego w Grudziądzu. Pozostaje on w przyjaźni z panem (Janem Ignacym) Bąkowskim, wojewodą pomorskim, który nie należy jeszcze do żadnej fakcji. Załącza kopie kilku listów oraz memoriału przeciwko ks. Neuburg. Mówi się, że kandydatura moskiewska ma silne poparcie w Małopolsce. Weźmie udział w sejmiku wielkopolskim w Środzie, który rozpoczyna się 4 lutego, a z kolei uda się do Małopolski.
111. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Toruń, 18 stycznia 1669
Rkps: 1. H 258 t. IV, k. 344 r.v., oryginał w języku francuskim;
2. H 258 t. IV, k. 345 r.v., kopia rozszyfrowana.
Po dwóch dniach pobytu w Bydgoszczy przybył do Torunia, gdzie zastał listy oraz szyfr. Poprawił memoriał przeciwko ks. Lotaryńskiemu i ks. Neuburg, które zamierza przekazać innym fakcjom, a zwłaszcza ks. Lubomirskiemu29, przeciwnikowi kandydatury francuskiej. Jego pobyt w Warszawie nie jest konieczny, gdyż wszyscy prawie wyjechali. Zamierza asystować na sejmiku wielkopolskim 4 lutego. List z Bydgoszczy wysłał przez chorążego malborskiego, Jana Komorowskiego, który sprzyja ich sprawie.
112. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Ląd, 31 stycznia 1669
Rkps: H 2581. IV, k. 346 r.-347 r., oryginał w języku francuskim.
Zatrzymał się w klasztorze Cystersów w Lądzie. Odebrał list nuncjusza, który zabrania mu ujawniać sprawę. Wyjaśnia, że nikomu nic nie mówił, z wyjątkiem swego przyjaciela, o czym pisał w liście z 13 stycznia. Po sejmiku wielkopolskim wraca do Warszawy. Piszą, że książę Jerzy Lubomirski, marszałek wielki koronny.

46
moskiewski30 nie przyjął kandydatury. Kanclerz koronny31, który popiera ks. Neuburga, udaje się do Warszawy, gdzie pozostanie aż do
elekcji.
113. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Poznań, 9 lutego 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 348 r.v., kopia w języku francuskim.
Na sejmiku wielkopolskim poruszono kilka spraw. Między innymi wystosowano do hetmana wielkiego Jana Sobieskiego zapytanie, dlaczego wysłał wojsko do Królestwa i pozostawił ziemie ruskie bez obrony. Uchwalono pospolite ruszenie tak, aby cała szlachta mogła wziąć udział w elekcji. Usiłowano przeszkodzić kasztelanowi poznańskiemu32, oskarżanemu o branie podarunków od wszystkich fakcji, zasiąść w radzie sejmiku, co mogło doprowadzić do zerwania obrad. Rezydent ks. Lotaryńskiego udzielał wielu łapówek, montując swoją partię w Wielkopolsce. Po skończeniu sejmiku Hacki przybył do Poznania, gdzie odebrał dwa listy. Na list królowej z 20 stycznia odpowie pocztą wrocławską.
114. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Kalisz, 13 lutego 1669
Rkps: H 2581. IV, k. 349 r.-350 r., oryginał w języku francuskim.
Wyraża obawę, że jeżeli nie ogłosi się kandydatury Krystyny, tak jak to czynią inne fakcje, nie będzie dobrze. Jego zdaniem, należy przedłożyć sprawę ludziom zaufanym. Ma takiego jednego wśród szlachty. Ponieważ królowa i nuncjusz nakazują mu działać inaczej, napisał do niego, aby trzymał rzecz w sekrecie. Zapowiada wyjazd przez Piotrków do Warszawy, skąd przez Prusy pojedzie do Gdańska, gdzie spodziewa się odebrać listy królowej.
115. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Wrocław, 20 lutego 1669
30  Carewicz Fiodor Aleksiejewicz.
31 Jan Leszczyński, kanclerz wielki koronny.
32 Krzysztof Grzymuttowski, kasztelan poznański.

47
Rkps: H 2581. IV, k. 351 r.v., oryginał w języku francuskim.
Będąc w pobliżu Śląska, zdecydował się odwiedzić księcia (Christiana) Schaffgotscha, prezydenta Izby Cesarskiej na Śląsku, który ma być posłem cesarza33 na elekcję. Od niego dowiedział się, że cesarz popiera kandydaturę ks. Neuburga, gdyż nie wierzy, że Francja jest szczerze za nim.
116. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Piotrków, 28 lutego 1669
Rkps: H 258 t. IV, k. 313 r.v., oryginał w języku francuskim.
Złe drogi i choroba uniemożliwiły mu podróż. Z listu jego brata, Jezuity z Torunia, dowiedział się, że hr. Jan Teodor von Schlieben, Kurlandczyk, rozdawał na sejmiku pruskim pisma popierające kandydaturę ks. Lotarynskiego. Zostały one odczytane publicznie. Von Schlieben był u brata i opowiadał, że doznał szczególnych łask od królowej Krystyny w Fontainbleau i w Rzymie. Hacki ukończył memoriał przeciwko ks. Lotaryńskiemu, który opublikuje. Ponieważ sejmik wielkopolski nie skończył się jak należy, odbędzie się jeszcze jeden 2 kwietnia, na sposób wyprawy wojennej, a następnie szlachta uda się na elekcję do Warszawy.
117. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Toruń, 12 marca 1669
Rkps: H 2581. IV, k. 353 r.v., kopia w języku francuskim. Wrócił do Prus, skąd wysyła „zwierciadło elekcji" (miroir de 1'election). Memoriał (discours) przeciwko ks. Lotaryńskiemu przyrzeka przetłumaczyć i wysyłać pierwszą pocztą. Pisano mu z Warszawy, że prymas34 otrzymał list księcia brandenburskiego35, z poparciem dla księcia Orange, co przyjęto jednak bardzo źle. Magnaci są za ks. Conde. Z Krakowa nadeszła wiadomość, że książę Lotaryński36 jest tam Leopold Wilhelm I.
Mikołaj Prażmowski.
Fryderyk Wilhelm Hohenzollern, elektor brandenburski. Ks. Karol Lotaryński.

48
dobrze widziany oraz że książę moskiewski37 zmarł. Wyjeżdża do
Gdańska.
118. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Toruń, 13 marca 1669
Rkps: H 258 bis 1.1, k. 55 r.-56 r., oryginał w języku francuskim.
Otrzymał wieści o uchwałach niektórych sejmików. Sejmiki w Lublinie i Sandomierzu uchwaliły pospolite ruszenie szlachty na koniec kwietnia. Sejmik pruski wysyła na sejm elekcyjny swoich posłów. Przeciwnie niż gdzie indziej, nie omawiano na nim kandydatur. Z Bydgoszczy doniesiono mu, że silny oddział kawalerii i piechoty pod dowództwem barona Wolffa wyruszył do Krakowa, aby przeszkodzić wyniesieniu ks. Lotaryńskiego. Podaje też, co piszą o Krystynie gazety amsterdamskie. Wpadły mu w ręce nowe pisma o kandydatach do tronu {discours), w szczególności o wyborze Piasta, które niebawem przyśle.
119. Królowa Krystyna do ojca Hackiego.
(Rzym), 16 marca 1669
Rkps: H 2581. IX, k. 31 v., minuta w języku francuskim.
Dr.: MCh III, s. 382, fragment.
Nakazuje mu, aby dokładnie informował ją o swych poczynaniach, działając z jak największą roztropnością. Jego zasługi będą sowicie nagrodzone.
120. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Gdańsk, 23 marca 1669
Rkps.: H 258 t. IV, k. 316 r.v., oryginał w języku francuskim.
Jest niedysponowany, mimo to pisze, dziękując za nadesłane pieniądze. Podczas ostatniej podróży miał duże wydatki, z których nadeśle rozliczenie. Otrzymał śmieszną nowinę, że jakiś pustelnik z Etiopii 37 Carewicz Fiodor, drugi syn cara Aleksego Michajłowicza. Wiadomość o jego śmierci była plotką. Zmarł w 1682 r. W 1670 r. zmarł natomiast drugi syn cara - Aleksy.

50
Rkps: H 258 bis 1.1, k. 59 r.-60 r., oryginał w języku francuskim.
Otrzymawszy list królowej z 2 marca, niepokoi się, że od miesiąca nie otrzymuje ona jego listów. Nowinę o ks. Lotaryńskim podał panu Los [Łoś?] z Neuburga. Od niego dowiedział się, że Francja i Brandenburgia popierają kandydaturę Neuburga. Cesarz -jak się sądzi -jest za Lotaryńskim, czemu on nie daje wiary. Wysyła pismo, popierające kandydaturę Piasta, która ma wielu zwolenników wśród szlachty.
124. Królowa Krystyna do ojca Hackiego.
(Rzym, 13 kwietnia 1669)
Rkps: H 258 t. IX, k. 36 r., minuta w języku włoskim.
Potwierdza odbiór listów z 20 i 28 lutego, wysyłanych z Wrocławia i Piotrkowa. Ubolewa z powodu jego choroby.
125. Ojciec Hacki do królowej Krystyny.
Warszawa, 19 kwietnia 1669
Rkps: H 2581. IV, k. 352 r.v., oryginał w języku francuskim.
Przyjechał do Warszawy przedwczoraj późnym wieczorem i nie zdążył na pocztę do Italii. Wczoraj i dziś rozmawiał z nuncjuszem41, od którego dostał jej list oraz dwa od księdza Santini. Nuncjusz przedłożył mu plany Jego Świątobliwości42 i samej Krystyny, co do działania w jej sprawie. Ma zaproponować Rzeczypospolitej, nie wymawiając jej imienia, kogoś, kto pogodziłby wszystkie partie. Hacki ma poszukiwać zwolenników wśród szlachty. Z polecenia nuncjusza tłumaczy z francuskiego na łacinę list Krystyny do Rzeczypospolitej. Wyjaśnia sprawę swoich wydatków.
126. Królowa Krystyna do ojca Hackiego.
(Rzym), 15 czerwca 1669
Rkps: 1. H 258 bis 1.1, k. 120, minuta pisana w języku francuskim, ręką
królowej Krystyny;

41 G. Marescotti
42             Klemens IX.

51
2. H 258 t. IX, k. 73, kopia w języku francuskim.
Dr.: MCh III, s. 385, druk in extenso.
Z jego listu dowiedziała się o stawianych przeciwko niej zarzutach.
Przesyła mu instrukcję, w jaki sposób ma on na nie odpowiadać. Poleca mu stosować się do poleceń nuncjusza43, któremu w całości powierzyła swoją sprawę.
127. Instrukcja królowej Krystyny dla ojca Hackiego.
Rzym, 15 czerwca 1669
Rkps: H 258 t. IX, k.84 r.-86 v., minuta ręką sekretarza Santiniego,
z dopiskami samej królowej Krystyny.
W instrukcji wypowiada się co do takich zarzutów, jak odpowiedzialność za śmierć markiza Monaldeschi, pochodzenie z rodziny heretyckiej, przynależność do nieszczęśliwego domu Wazów, co do zdolności kobiet do sprawowania rządów.
128. Królowa Krystyna do ojca Hackiego.
(Rzym, 6 lipca 1669)
Rkps: H 258 t. IX, k. 47, minuta w języku włoskim, z własnoręcznymi
poprawkami Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 389-390, przekład francuski.
Królowa poleca mu przekazać na ręce nuncjusza papieskiego wszystkie swoje listy i instrukcje zarówno te, jakie otrzymał od niej samej, jak też od sekretarza Santiniego.
129. Królowa Krystyna do ojca Hackiego.
(Rzym), 27 lipca 1669
Rkps: H 258 t. IX, k. 74 v., minuta w jeżyku włoskim.
Dr.: MCh III, s. 390, przekład francuski. W odpowiedzi na jego list zezwala mu na pobyt w Prusach aż do koronacji króla-elekta, przy której winien on być obecny. Prosi też o informacje, gdzie urodził się król. G. Marescotti.

52
130. Królowa Krystyna do ojca Hackiego.
(Rzym, 7 września 1669)
Rkps: H 258 t. IX, k. 52 r.v., minuta w języku włoskim, z poprawkami Krystyny.
Dr.: MCh III, s. 390, wzmianka.
Nakazuje mu przyjechać do Rzymu po koronacji króla Polski.
131. Paszport ojca Hackiego.
(Rzym, 7 września 1669)
Rkps: H 2581. IX, k. 53, minuta w języku łacińskim.
Dr.: MCh III, s. 391, wzmianka.
Dokument wystawiony przez królową Krystynę, zaświadczający, że ojciec Antoni Michał Hacki, OC, kapelan królowej, podróżuje do Rzymu na jej rozkaz.

III. INNE LISTY I DOKUMENTY Z CZASÓW BEZKRÓLEWIA 1668-1669, ZWIĄZANE ZE STARANIAMI KRYSTYNY O KORONĘ POLSKĄ
132. Królowa Krystyna do generała zakonu Cystersów w Citeaux44.
B. m. i d.
Rkps: H 258 bis t. II, k. 38 r.v., oryginał w języku francuskim.
Dr.: MCh III, s. 340.
Prosi o pozwolenie na zatrudnienie w jej służbie ojca Antoniego Hackiego.
133. Papież Klemens IX do stanów Rzeczypospolitej.
Rzym, 8 września 1668
Rkps: H 258 bis t. II, k. 53 r.-53 r., kopia w języku włoskim.
Dr.: MCh III, p. 367-368, w języku włoskim i przekładzie francuskim45.
Breve, popierające kandydaturę Krystyny na tron polski. 44 W latach 1643-1670 opatem generalnym Cystersów w citeaux byt ojciec Klaudiusz Vaussin.
45 Nie figuruje w: A. Theiner, Vetera Monumenta Poloniae et Liłhuaniae, t. in (1585-1696),
Romae 1863, s. 571.

54
134. Papież Klemens IX do Krystyny.
Rzym, 21 września 1668
Rkps: H 258 t. IX, k. 107-107 v., kopia w języku włoskim.
Dr.: MCh III, p. 369-370, druk w języku włoskim i francuskim.
Breve, w którym papież Klemens IX przyrzeka Krystynie uczynić wszystko, czego wymaga dobro publiczne w Polsce.
135. Królowa Krystyna do Stanów Rzeczypospolitej.
(Hamburg, 10 października 1668)
Rkps: 1. H 258 bis t. II, k. 54 r. - 64 r., trzy osobne minuty w języku
francuskim.
2. H 258 bis t. II, k. 65 r. - 66 v., kopia w języku łacińskim.
Dr.: MCh III, s. 375-377.
Krystyna oddaje swoją osobę do dyspozycji Rzeczypospolitej, powołując się na więzy krwi z trzema ostatnimi królami Polski. Czyni to za aprobatą Jego Świątobliwości. Resztę w jej imieniu niech przedstawi nuncjusz papieski. Nie posiadając władzy i majątku, nie zagrozi wolnościom Rzeczypospolitej.
136. Spis senatorów polskich.
B. m. i d.
Rkps: H 258 t. IX, k. 104, kopia w języku francuskim.
Wykaz członków Senatu Koronnego, do których królowa Krystyna zamierzała wysłać osobne listy (Por. wyżej, nr 10, 11).
137. Pismo ulotne.
Rkps: H 258 t. XI, k. 116 v., kopia w języku łacińskim.
Wiersz pt. Epitaphium dla wolności polskiej.
(Inc.) Quae nimia Regum indulgentiam nata, nimiam senatorum arrogantium aucta (- -).

56
Dyskurs w sprawie kandydatury Piasta, pt. Polonus vel Piastus.
(Inc.) Hic quoque inter alios candidates et iure merito reputari potest, qui merito optandus vel ipso nominis (- -).
(Expl.) (- -) non nobis sed sibis et nationi suae laudem ąuaestet.
142. Pismo ulotne.
Rkps: H 258 t. XI, k. 133-136 r., kopia w języku łacińskim.
Memoriał w sprawie kandydatury księcia Lotaryńskiego {Discursus de Lotharingo).
(Inc.) Lotharingus nunąuam fuit nec est is ąualem se nominat Ducatum Lotharingiae non possedit nec possidet (- -).
(Expl.) (- -) Et hoc est quod detestamur regimen Gallicum in Polonia.
143. Pismo ulotne.
Rkps: H 258 t. XI, k. 137-142 v., kopia w języku łacińskim.
Memoriał w sprawie kandydatury Piasta na tron polski, pt. Prawdowski, id est veridicus seu ąuestio resoluta Cur Rex Poloniae non Polonus?
(Inc.) (- -) Mirabilis creatura quivis homo, sed omnium mirebilior Polonus (- -).
(Expl.) (- -) Si extraneos in regno assumeremus, re vera veridicus, veritatem asseruit.
144. Pismo ulotne.
Rkps: H 258 t. XI, k. 143-146.
Memoriał, pt. Discursus responsarium ad priorem super electione futura regis Poloniae, będący odpowiedzią na poprzednie pismo. (Inc.) Communico D.Vris rumores Varsavienses sub titulo literarum Domini Castellani Livensis48 (- -).
(Expl.) (- -) a totis extraneis promotoribus dependentis, senis, infirmi pauperis, penuriam pati. Dissentio, dissentio et maneo.
145. Pismo ulotne.
Adam Oborski, kasztelan liwski.

57
Rkps: H 258 t. XI, k. 147-149.
Memoriał w sprawie elekcji, pt. Discursus castellani Livensis super electione futura post abdicationem Regis Poloniae. (Inc.) Varii varios proponunt candidatos (- -).
(Expl.) (- -) Unicum contra omnia ąuibus praenimur mała remedium
est.
146. Pismo ulotne.
Rkps: H 258 t. XI, k. 150-151 v., kopia w języku łacińskim.
Memoriał w sprawie kandydatury księcia Neuburskiego {Discursus de Neoburgico).
(Inc.) Non potest eligi in regem Poloniae ob seąuentes ratione (- -).
(Expl.) (- -) magnum sanę inde Regni causaret turbationem.
147. Diariusz sejmowy.
Rkps: H 2581. XI, k. 146 v. kopia w języku łacińskim.
Notatki o obradach sejmu warszawskiego 27-31 sierpnia 1668 r., pt.
Diarium comitiorum Varsaviensium anni 1668, 27-31 Augusti.
148. Uniwersał interrexa Mikołaja Prażmowskiego, arcybiskupa gnieźnieńskiego.
Warszawa, 19 czerwca 1669
Rkps: H 258 t. XI, k. 117-118v., kopia w języku łacińskim.
Ogłasza wybór księcia Michała Korybuta Wiśniowieckiego na króla Polski.
149. Król Polski Michał Korybut do królowej Krystyny.
Warszawa, 12 lipca 1669
Rkps: H 2581.1, k. 120, oryginał w języku włoskim.
Zawiadamia o wyborze na króla Polski.
150. Królowa Krystyna do króla Polski Michała Korybuta.

(Rzym), b.d.
Rkps: H 258 t. VII, k. 171, minuta w języku francuskim.
Dziękuje za łaskawe powiadomienie o wyborze na króla Polski i składa mu z tego powodu serdeczne gratulacje.
151. Krystyna do króla Polski Michała Korybuta.
Rzym, 7 września 1669
Rkps: H 258 t.VII, k. 148; minuta w języku włoskim.
W odpowiedzi na jego list z zawiadomieniem o wyborze na króla Polski, zapewnia go o przyjaźni.
152. Krystyna do króla Polski Michała Korybuta.
Rzym, we wrześniu 1669
Rkps: H 258 t. VII, k. 136, minuta w języku włoskim.
Składa gratulacje z okazji małżeństwa z arcyksiężną Eleonorą, siostrą cesarza.
»>'
153. Królowa Krystyna do barona Texeiry, rządcy jej majątków.
(Rzym, 7 września 1669)
Rkps: H 258 t. IX, k. 52 v. - 53 r., minuta w języku włoskim.
Dr.: MCh III, s. 391, wzmianka.
Nakazuje mu wypłacić pensję ojcu Hackiemu przekazem na Gdańsk, aż do grudnia.
154. Królowa Krystyna do ojca generała zakonu Cystersów.
B. m. id. (wrzesień 1669?)
Rkps: H 2581. VI, k. 178, minuta w języku francuskim.
Dr.: MCh III, s. 391, druk.
Wyraża zadowolenie ze służby, jaką spełnia na jej rzecz ojciec Hacki. Prosi o zgodę na jej kontynuowanie.

'
-
IV. POZOSTAŁA KORESPONDENCJA Z LAT 1661-1689 W SPRAWACH POLSKICH I Z POLSKĄ ZWIĄZANYCH
-
155. Królowa Krystyna do króla Polski.
Hamburg, 4 października 1661
Rkps: H 2581. X, k. 187, kopia w języku francuskim.
Prosi o względy w sprawie, którą w jej imieniu przedłoży nuncjusz papieski49.
156. Królowa Krystyna do królowej Polski50.
Hamburg, 4 października 1661
Rkps: H 258 t. X, k. 187, kopia w języku francuskim.
Prosi o poparcie w sprawie, którą przedłoży nuncjusz papieski.
157. Królowa Krystyna do nuncjusza papieskiego w Warszawie, Antonia
Pignatelli.
Hamburg, 4 października 1661
.
Rkps: H 258 t. X, k. 186, odpis w języku włoskim.
49       Antonio Pignatelli, nuncjusz papieski w Warszawie od 1660 r.
50       Maria Ludwika Gonzaga, małżonka Jana Kazimierza.

60
Prosi o podjęcie starań w celu uzyskania u króla polskiego listu z poparciem dla wyznawców katolicyzmu w Danii. Prosi, aby nie poruszał sprawy testamentu króla.
158. Król Polski Jan Kazimierz do królowej Krystyny.
Obóz koło Glembok, 8 listopada 1661
Rkps: 1. H 258 bis 1.1, k. 16, oryginał w języku włoskim, bez pieczęci;
2. H 258 1.1, k. 131, odpis w języku francuskim.
Wypełnił jej prośbę, wysyłając list do króla Danii51. Wyraża zadowolenie, że razem mogą działać dla obrony interesów świętej wiary katolickiej.
159- Nuncjusz papieski Antonio Pignatelli do królowej Krystyny.
Warszawa, 2 grudnia 1661
Rkps: H 2581. IV, k. 163, oryginał w języku włoskim.
Przesyła jej dwa listy króla Jana Kazimierza.
160. Kardynał Azzolino do biskupa łuckiego Mikołaja Prażmowskiego,
kanclerza koronnego.
(Rzym), 5 czerwca 1666
Rkps: H 2581. X, k. 218, odpis w języku włoskim.
Porusza sprawę jego elekcji na arcybiskupstwo gnieźnieńskie.
161. Kardynał Azzolino do królowej Polski.
(Rzym), 5 czerwca 1666
Rkps: H 2581. X, k. 218, odpis w języku włoskim.
Pisze o sprawie wyboru biskupa łuckiego Mikołaja Prażmowskiego52
na godność arcybiskupa gnieźnieńskiego.
51 Fryderyk III, król Danii (1648-1670).
52 Mikołaj Prażmowski, bp łucki od 1 XII 1659 do 11 x 1666 r. Wg Hierarchia Catholica, t. IV,
s. 225.

61
162. Król Polski Jan Kazimierz do królowej Krystyny.
Warszawa, 13 maja 1667
Rkps: H 2581.1, k. 124, oryginał w języku włoskim.
Zawiadamia o śmierci małżonki, królowej Marii Ludwiki (t 10 maja 1667).
163. Królowa Krystyna do króla Polski Jana Kazimierza.
Rzym, 28 czerwca 1667
Rkps: H 2581. VII, k. 163, minuta w języku włoskim.
Składa kondolencje z powodu śmierci królowej.
164. Królowa Krystyna do nuncjusza papieskiego w Warszawie, Antonio
Pignatelli.
Rzym, 28 czerwca 1667
Rkps: H 258 t. VII, k. 164, minuta w języku włoskim.    
Wysyła na jego ręce list do króla Polski z kondolencjami z powodu śmierci królowej.
165. Nuncjusz papieski Antonio Pignatelli do królowej Krystyny.
Warszawa, 30 listopada 1667
Rkps: H 258 t. IV, k. 164, oryginał w języku włoskim.
Życzenia z okazji Bożego Narodzenia.
166. Królowa Krystyna do biskupa krakowskiego Andrzeja Trzebickiego
Rzym, 23 marca 1669
Rkps: H 2581. X, k. 54, minuta w języku francuskim.
Dr.: MCh III, s. 382-383, druk.
Prosi o poparcie w sprawie, którą przedstawi mu nuncjusz papieski54.
53       Andrzej Trzebicki, bp krakowski od 25II1658 do 28 XII 1679; wg Hierarchia Catholica, t. IV,
s. 167.
54       G. Marescotti, nuncjusz od 1668 r.

55 Chodzi albo o Jana Tarnowskiego, zm. 24 VII 1669, albo o Wojciecha Korycińskiego, bp. kamienieckiego od 1670.

1G. Marescotti. Od 27 czerwca 1670 r. nuncjuszem papieskim w Warszawie był Francesco

63
172. Nuncjusz papieski Francesco Nerli, arcybiskup Adrianopola do królowej Krystyny.
Warszawa, 26 listopada 1670
Rkps: H 258 t. IV, k. 196, oryginał w języku włoskim.
Życzenia z okazji Bożego Narodzenia.
173.      Jan Kazimierz do królowej Krystyny.
Paryż, 16 stycznia 1671
Rkps: H 258 t.I, k.126, oryginał w języku francuskim.
Poleca jej uwadze sprawy młodej hrabiny Izabelle Dosi.
174. Królowa Krystyna do markiza Horace del Monte.
Rzym, 29 października 1672
Rkps: H 258 t. IX, k. 147-149 v., minuta w języku włoskim.
W związku z listem, jaki Ojciec Święty57 przesyła za-jej pośrednictwem królowi szwedzkiemu58 z apelem o pomoc dla Polski przeciwko Turcji, udziela instrukcji w sprawie formy ewentualnej odpowiedzi.
175. Królowa Krystyna do markiza Horace del Monte.
Rzym, 29 października 1672
Rkps: H 258 t. IX, k. 144-146 v., minuta w języku włoskim.
Polsce zagraża niebezpieczeństwo ze strony Turcji, wspólnego wroga wszystkich Chrześcijan, a więc także Szwedów. Wzywa go do starań o pomoc dla Polski na dworze szwedzkim.
176. Król Szwecji Karol XI do królowej Krystyny.
B. m. id. (Stockholm, ok. 27grudnia 1672)
Rkps: H 2581.1, k. 105, odpis w języku francuskim.
Dr.: A. Theiner, Yetera Monumenta, t. III, nr 622, s. 615-616.
Klemens X.
Karol XI, król Szwecji 1660-1697.

64
W obliczu ciężkiego położenia Polski, zagrożonej przez Turcję, gotów
jest udzielić jej pomocy.
177. Epitafium króla Jana Kazimierza.
Rkps: H 258 t. XI, k. 116, kopia w języku łacińskim.
Wiersz na śmierć króla Jana Kazimierza, zmarłego 16 grudnia 1672
w Nevers.
178. Pełnomocnictwo dla księcia Di Poli.
Rzym, 10 stycznia 1673
Rkps: H 258 bis, t. II, k. 83, oryginał z pieczęcią i podpisem królowej
Krystyny.
Udziela mu pełnomocnictwa do objęcia w posiadanie posesji byłego króla polskiego Jana Kazimierza w Rzymie w pobliżu Piazza Farneze.
179. Królowa Krystyna do markiza Horace del Monte.
Rzym, 14 stycznia 1673
Rkps: H 258 t. IX, k. 163, minuta w języku włoskim.
Wyraża zadowolenie, że w obecnej sytuacji Szwecja gotowa jest udzielić Polsce pomocy.
180. Królowa Krystyna do pana Du Buy.
Rzym, 24 stycznia 1673
Rkps: H 2581. IX, k. 211, minuta w języku francuskim.
Prosi go o wyjaśnienie sprawy testamentu Jana Kazimierza. Według pana Du Buy miał być sporządzony w Moulin w czasie pierwszej choroby króla. Tymczasem dowiedziała się, że miało to miejsce w Nevers na sześć dni przed śmiercią.

65
181. Nuncjusz papieski Francesco Buonvisi59, arcybiskup Tessalonik,
do królowej Krystyny.
Warszawa, 13 marca 1673
Rkps: H 2581. IV, k. 198, oryginał w języku włoskim.
Kłopoty Polski dzięki niej uległy uspokojeniu. Szwecja zaoferowała Polsce pomoc wojskową.
182. Nuncjusz papieski Angelo Ranuzzi, arcybiskup Damietty, do
królowej Krystyny.
Warszawa, 14 marca 1673
Rkps: H 258 t. IV, k. 199, oryginał w języku włoskim.
Porusza sprawę pokoju wewnętrznego w Polsce.
183. Królowa Krystyna do biskupa chełmińskiego
Andrzeja Olszowskiego.
Rzym, 18 marca 1673
Rkps: H 258 t. X, k. 51, minuta w języku włoskim.
Prosi go o podjęcie starań w jej interesie, w sprawie spadku po królu Janie Kazimierzu.
184. Królowa Krystyna do biskupa chełmińskiego
Andrzeja Olszowskiego.
Rzym, 25 marca 1673
Rkps: H 258 t. XI, k. 53, minuta w języku włoskim, z poprawkami królowej.

Ponawia prośbę o podjęcie w jej interesie starań o spadek po Janie Kazimierzu.

66
185. Królowa Krystyna do biskupa włocławskiego, Kazimierza Floriana Czartoryskiego.
(Rzym, 18 marca 1673}
Rkps: H 258 t. XI, k. 51 v., minuta w języku włoskim.
Porusza sprawę spadku po Janie Kazimierzu i prosi o poparcie jej ewentualnych praw.
186. Biskup chełmiński, podkanclerzy Andrzej Olszowski do królowej Krystyny.
Warszawa, 19 kwietnia 1673
Rkps: H 258 t. IV, k. 219, oryginał w języku włoskim.
Zapewnia o swej pomocy w jej staraniach o spadek po królu Janie Kazimierzu.
187. Królowa Krystyna do monsignore Buonvisi, nuncjusza papieskiego w Warszawie.
Rzym (w maju 1673)
Rkps: H 258 t. XI, k. 52, minuta w języku włoskim.
Prosi go o interwencję w sprawie spadku po Janie Kazimierzu.
188. Królowa Krystyna do monsignore Buonvisi, nuncjusza papieskiego w Warszawie.
(Rzym, w maju 1673)
Rkps: H 258 t. XI, k. 52 v., minuta w języku włoskim, z licznymi poprawkami Krystyny.
Prośba o interwencję w sprawie spadku po królu Janie Kazimierzu.
189. Biskup wileński Mikołaj Stefan Pac do królowej Krystyny.
Warszawa, 28 czerwca 1673
Rkps: H 258 t. IV, k. 220, oryginał w języku włoskim.
Zawiadamia, że przybywszy do Warszawy, spełnił jej prośbę, dotyczącą spadku po królu Janie Kazimierzu.

67
190. Król Polski Michał Korybut do królowej Krystyny.
Warszawa, 17 lipca 1673
Rkps: H 258 bis 1.1, k. 14, oryginał w języku włoskim, ślady pieczęci.
Rekomenduje jej kawalera Giuseppe de Amadis Romano, który po pobycie w Polsce udaje się na dwór Krystyny.
191. Królowa Krystyna do króla Polski Michała Korybuta.
Rzym, 2 września 1673
Rkps: H 258 t. VII, k. 150, minuta w języku włoskim.
Wyraża podziękowanie za list króla, dostarczony przez kustosza poznańskiego Giuseppe de Amadis.
192. Instrukcja dla markiza Horace del Monte.
(Rzym), 23 września 1673
Rkps: H 2581. IX, k. 191-192, minuta w języku włoskim. ^
Krótki opis tego, co zostało zrobione w ramach starań Krystyny o wejście w posiadanie spadku po królu polskim Janie Kazimierzu, do dnia 28 stycznia 1673 r.
193. Arcybiskup Damietry Angelo Ranuzzi do królowej Krystyny.
Bolonia, 8 listopada 1673
Rkps: H 2581. IV, k. 209, oryginał w języku włoskim.
Porusza sprawę spadku po królu polskim Janie Kazimierzu.
194. Biskup wileński Mikołaj Stefan Pac do królowej Krystyny.
Wilno, 20 listopada 1673
Rkps: H 258 t. IV, k. 221, oryginał w języku włoskim.
Przesyła królowej pozdrowienia z okazji Bożego Narodzenia.
195. Królowa Krystyna do króla Polski Jana III.
(Rzym, po 21 maja 1674)

68
Rkps: H 258 bis 1.1, k. 73, minuta, autograf Krystyny.
Wyraża swoją radość z powodu wybrania go na króla Polski, jako obrońcy religii katolickiej60.
196. Król Polski Jan III do papieża Klemensa X.
Warszawa, 5 lipca 1674
Rkps: H 258 t. XI, k. 186-187, kopia w języku łacińskim.
Prosi o pomoc pieniężną na cele wojny z Turcją.
197. Królowa Polski Maria Kazimiera do królowej Krystyny.
Warszawa, 23 lipca 1674
Rkps: H 258 bis 1.1, k. 12-13, oryginał w języku francuskim z pieczęcią sygnetową.
Zawiadamia, że jej małżonek został wybrany królem Polski, aby bronił Królestwa Polskiego przed niewiernymi. Zapewnia o szacunku dla Krystyny.
198. Biskup Marsylii de Forbin Janson61, poseł króla francuskiego, do królowej Krystyny.
Warszawa, 15 sierpnia 1674
Rkps: H 2581. IV, k. 217, oryginał w języku francuskim.
Przekazuje Krystynie listy króla Polski i królowej.
199. Królowa Krystyna do pana Vassanau.
Rzym, 24 sierpnia 1674
Rkps: H 258, t. IX, k. 214 v., minuta w języku francuskim.
Poleca mu m. in. uzyskanie od króla Szwecji listu do jego ambasadora na dworze polskim, z poparciem dla sprawy roszczeń Krystyny do spadku po królu Janie Kazimierzu.
60 Jan III, wybrany królem 21 V 1674.
61 Według Hierarchia Catholica, t. V, s. 260, biskupem Marsylii byl od 9 VIII668 Tussanus de Forbin (Fourbin) Janson (do 1682 r.).

70
205. NN. do NN.
Warszawa, 15 stycznia 1675
Rkps: H 258 t. XI, k. 254 v., kopia w języku francuskim.
Podaje nowiny z Polski, m. in. o odebraniu Raszkowa przez pułkownika Michała Rzewuskiego. Wśród jeńców tureckich jest dwóch agów.
206. NN. do NN.
Jarosław, 25 lipca 1675
Rkps: H 2581. XI, k. 278, słabo czytelna kopia w języku francuskim.
Informacja o toczącej się wojnie z Turcją.
207. NN. do NN.
Warszawa, 2 sierpnia 1675
Rkps: H 258 t. XI, k. 278, kopia w języku francuskim.
Podaje najnowsze wiadomości o wojnie z Turcją.
208. NN. do NN.
Jarosław, 9 sierpnia 1675
Rkps: H 2581. XI, k. 281, kopia w języku francuskim.
Informacje o wojnie polsko-tureckiej.

209. NN. do NN.

Warszawa, 9 sierpnia 1675

Rkps: H 258 t. XI, k. 283, kopia w języku francuskim.
Wiadomości o sukcesach wojsk tureckich.
210. NN. doNN.
Obóz królewski pod Lwowem 10 sierpnia 1675
Rkps: H 258 t. XI, k. 286, kopia w języku francuskim.
Informuje o porażce Tatarów pod Złoczowem.

71
211. NN. doNN.
Obóz królewski pod Lwowem, 12 sierpnia 1675
Rkps: H 258 t. XI, k. 286, kopia w języku francuskim.
Informuje, że Rosjanie przyrzekli przysyłać na pomoc Polsce 100 tysięcy żołnierzy.

Florencja, 4 kwietnia 1676
Rkps: H 258 1.1, k. 188, oryginał w języku włoskim.
Poleca jej polskiego zakonnika Biegańskiego.
ii*
214. Królowa Krystyna do markiza del Monte.
Rzym, 3 kwietnia 1677
Rkps: H 2581. IX, k. 172, minuta w języku włoskim.
W odpowiedzi na jego list z 10 marca, wzywa go m. in., aby zajął się jej interesami na Pomorzu. Prosi go o wyrażenie podziękowań rezydentowi polskiemu za podarowane jej medale.
215. Królowa Krystyna do pana Texeiry, rządcy jej majątków.
(Rzym), 17 grudnia 1678
■
Rkps: H258 t. VIII, k. 141, minuta w języku włoskim.
Wyraża opinię, że porozumienie Polski z Moskwą może być wymierzone bardziej przeciwko Szwecji niż Turcji.
' Luiza Małgorzata, córka Gaetana Orleańskiego, małżonka Kośmy I

72
216. Królowa Krystyna do posła króla Neapolu.
Rzym, 28 kwietnia 1679
Rkps: H 258 t. X, k. 37, minuta w języku włoskim.
Pewien wysłannik księcia Conde zagarnął posiadłości polskiego króla Jana Kazimierza w Neapolu. Prosi posła o zaprotestowanie przeciwko temu zamachowi na jej prawa.
217. Biskup Foligno68 do królowej Krystyny.
Neapol, 2 maja 1679
Rkps: H 258 t. V, k. 143, oryginał w języku włoskim.
Pisze m. in. w sprawie posiadłości Jana Kazimierza w Neapolu.
218. Biskup warmiński Jan Wyżga do królowej Krystyny.
Warszawa, 14 czerwca 1679
Rkps: H 2581. IV, k. 225, oryginał w języku francuskim.
Prosi o interwencję u króla Szwecji w sprawie zwrócenia mu dóbr zagarniętych w Elblągu.
219. Król Polski Jan III do królowej Krystyny.
Pilascouicz [Pielaszkowice], 15 czerwca 1679
Rkps: H 258 1.1, k. 106, oryginał w języku włoskim.
Notyfikuje o nominowaniu swoim ambasadorem w Stolicy Apostolskiej księcia Radziwiłła69.
220. Kardynał de Castille do królowej Krystyny.
Neapol, 27 czerwca 1679
Rkps: H 2581. III, k. 301, oryginał w języku hiszpańskim.
68 Marco Antonio Vincentini.
69 Michał Kazimierz Radziwiłł (1625-1680), książę na Ołyce i Nieświeżu, podkanclerzy i hetman polny litewski. Poseł do cesarza Leopolda (1680). Por. A. Theiner, Vetera Monumenta, t. III, nr 689, s. 673-674.

73
Przyrzeka przyspieszyć sprawę o spadek po królu polskim Janie Kazimierzu.
221. Król Polski Jan III Sobieski do królowej Krystyny.
Warszawa, 9 czerwca 1680
Rkps: H 258 t.I, k. 109, oryginał w języku włoskim.
Zawiadamia o szczęśliwym połogu swej małżonki i o narodzinach syna.
222. Królowa Krystyna do króla Polski Jana III Sobieskiego.
Rzym, 8 lipca 1680
Rkps: H 258 bis t. I, k. 72, minuta z własnoręcznym podpisem Krystyny.
Potwierdza odbiór listów, informujących o przybyciu do Rzymu ambasadora królewskiego, księcia Michała Radziwiłła.
223. Królowa Krystyna do księcia Michała Radziwiłła.
Rzym, 27 sierpnia 1680
Rkps: H 258 t. XI, k. 218, minuta w języku francuskim.
Dr.: MCh t. IV, s. 106-110, w języku francuskim.
Przekonuje go, aby nie wyjeżdżał z Rzymu obrażony.
224. Książę Michał Radziwiłł, ambasador króla Polski do królowej Krystyny.
Rzym, 2 września 1680
Rkps: H 258 t. XI, k. 214, oryginał w języku włoskim.
Dr.: MCh t.IV, s. 110-111, w języku włoskim i francuskim.
Dziękuje za jej list; pisze, że nie spodziewał się tych wszystkich trudności, które mu okazano.

74
225. Królowa Krystyna do księcia Michała Radziwiłła.
Rzym (po 2 września 1680)
Rkps: H 258 t. XI, k. 215, minuta w języku francuskim.
Dr.: MCh III, s. 111.
Wobec jego stanowiska uważa, że winna wycofać się z tej sprawy.
Podaje przykłady ambasadorów innych monarchów, którzy odstąpili od pretensji do tytułu: Jego Wysokość (Altesse), zadowalając się tytułem ekscelencji.
226. Królowa Krystyna do królowej Polski70.
Rzym, 21 września 1680
Rkps: H 258 t. VII, k. 173, minuta w języku włoskim.
Dziękuje za list przekazany jej przez księcia Radziwiłła.
227. Biskup wileński Mikołaj Stefan Pac do królowej Krystyny.
Wilno, 17 listopada 1681
Rkps: H 2581. IV, k. 223, oryginał w języku włoskim.
Przekazuje życzenia z okazji Bożego Narodzenia.
228. Biskup wileński Mikołaj Stefan Pac do królowej Krystyny.
Wilno, 20 listopada 1681
Rkps: H 258 t. IV, k. 224, oryginał w języku włoskim.
Składa życzenia z okazji Bożego Narodzenia.

229- Królowa Krystyna do księcia Lubomirskiego.
Rzym, 18 lipca 1682
Rkps: H 2581. VI, k. 352, minuta w języku francuskim.
Dziękuje mu za wiadomość o narodzinach drugiego dziecka CesaMaria d'Arquien „Marysieńka", małżonka Jana III.
Leopold I Habsburg.

75
230. Król Polski Jan III do królowej Krystyny.
Warszawa, 9 czerwca 1683
Rkps: H 258 1.1, k. 109, oryginał w języku włoskim.
Zawiadamia o narodzinach syna.

231. Królowa Krystyna do króla Polski Jana III.
Rzym, 26 czerwca 1683
Rkps: H 2581. VII, k. 152, minuta w języku włoskim.
Potwierdza odbiór listu72, który wręczył jej nadzwyczajny wysłannik królewski, ksiądz Denhoff73.
232. Królowa Krystyna do króla Polski Jana III.
Rzym, 17 lipca 1683
Rkps: H 258 t. VII, k. 154, minuta w języku włoskim.
Składa gratulacje z okazji narodzin syna.
233. Królowa Polski Maria Kazimiera do królowej Krystyny.
Kraków, 11 sierpnia 1683
Rkps: H 258 1.1, s. 117, oryginał w języku włoskim.
Porusza tę samą sprawę, co list króla Jana III z 12 VIII 1683 r.
234. Król Polski Jan III do królowej Krystyny.
Kraków, 12 sierpnia 1683
Rkps: H 258 1.1, k. 110 r.v., oryginał w języku włoskim.
Poleca jej dwóch młodych ludzi, Jana i Wawrzyńca, synów lekarza królewskiego Brauna, uciekiniera ze Szwecji z powodu wiary katolickiej. Pragną oni wstąpić do Kolegium Świętej Brygidy.
72       Prawdopodobnie chodzi o list królewski z 19 V 1683 r., ogłoszony przez W. Meysztowicza Epistoła Joannnis III Regis Poloniae ad Christinam Reginam Sueciae, Romae 1960-1961 (Odb. z Antemurale VI), p. 87-90.
73       Jan Kazimierz Denhoff.

236. Królowa Krystyna do królowej Polski.
Rzym, 11 września 1683
Rkps: H 258 t. VII, k. 174, minuta w języku włoskim.

Przyrzeka wstawić się, aby Wawrzyniec Braun, uczeń Collegium Świętej Brygidy, skorzystał ze swych praw do wakacji.
237. Krystyna do króla Polski Jana III.
Rzym, 23 października 1683
Rkps: H 258 t. VII, k. 156, druk w języku włoskim.
Dr.: 1. MCh II Appendix, p. 155, w języku francuskim;
2. Andrzej Chryzostom Załuski, Epistolarum historico-familiarum, Brunsbergae 1710,1.1, pars II, s. 841.
List gratulacyjny z okazji zwycięstwa pod Wiedniem.
238. Król Polski Jan III do królowej Krystyny.
Kraków, 13 lutego 1684
Rkps: H 258 1.1, k. 113, oryginał w języku włoskim.
Prosi Krystynę, aby zechciała wraz z księciem elektorem brandenburskim trzymać do chrztu jego syna.
239. Królowa Krystyna do króla Polski Jana III.
B.m. i d. (Rzym, marzec 1684)
Rkps: H 258 t. VII, k. 166, minuta sporządzona własnoręcznie przez Krystynę.
Wyraża podziękowanie za wybranie jej matką chrzestną syna królewskiego.

77
240. Królowa Krystyna do króla Polski Jana III.
Rzym, 4 marca 1684
Rkps: H 258 t. VII, k. 34 v., minuta w języku włoskim.
Poleca królowi markiza Guido Vaini, który pragnie walczyć w wojskach cesarskich.
241. Królowa Krystyna do króla Polski Jana III.
Rzym, 4 marca 1684
Rkps: H 258 t. VIII, k. 36.
Poleca królowi hrabiego Bulgaro de Marsciano, który pragnie wziąć
udział w wojnie na Węgrzech.
242. Królowa Krystyna do króla Polski Jana III.
Rzym, 22 kwietnia 1684
Rkps: H 258 t. VII, k. 159, minuta w języku włoskim.
Rekomenduje mu markiza Simona Ornano, który pragnie walczyć pod jego komendą.
243. Król Polski Jan III do królowej Krystyny.
Jaworów, 10 maja 1684
Rkps: H 258 bis, 1.1, k. 9, oryginał w języku włoskim, brak pieczęci.
Poleca swoją siostrę, księżnę Radziwiłłowa jako pełnomocnika Krystyny przy chrzcie syna.
244. Królowa Krystyna do królowej Polski.
Rzym, 31 maja 1684
Rkps: H 2581. VII, k. 175, minuta w języku włoskim.
Rekomenduje jej hr. Filippo Christiano de Rosenthal, który przeszedłszy na katolicyzm, pragnie walczyć z Turkami na Węgrzech.

78
245. Królowa Krystyna do króla Polski Jana III.
Rzym, 17 czerwca 1684
Rkps: H 2581. VII, k. 158, minuta w języku włoskim.
Dziękuje za wyznaczenie siostry królewskiej, księżny Radziwiłłowej, aby w zastępstwie Krystyny trzymała do chrztu drugiego syna królewskiego74.
246. Królowa Krystyna do księżnej Radziwiłłowej.
Rzym, 17 czerwca 1684
Rkps: H 2581. VII, k. 158, minuta w języku włoskim.
Dziękuje za zgodę na zastąpienie jej w roli matki chrzestnej drugiego syna króla Jana III.
247. Królowa Krystyna do królowej Polski.
Rzym, 17 czerwca 1684
Rkps: H 258 t. VII, k. 177, minuta w języku włoskim.
Rekomenduje królowej markiza Simona Ornano, który pragnie podjąć służbę wojskową na Węgrzech.
248. Król Polski Jan III do papieża Innocentego XI.
Jarosław, 13 sierpnia 1684
Rkps: H 258 t. XI, k. 152, kopia w języku łacińskim.
Podaje nowiny w sprawie przygotowań wojennych do wyprawy przeciwko sułtanowi tureckiemu Mehmedowi IV. Pragnie być wyzwolicielem Wschodu lub umrzeć za wiarę chrześcijańską na chwałę Jego Świątobliwości.
249. Królowa Krystyna do barona Texeiry, rządcy jej majątków.
Rzym, 27 lutego 1685
Rkps: H 258 t. VII, k. 160, minuta w języku włoskim.
W rzeczywistości trzeciego syna, Aleksandra.

79
Rekomenduje mu doktora Gabriela Felixa, Żyda z Polski.
250. Królowa Krystyna do NN.
Rzym, 27 lutego 1685
Rkps: H 258 t. VII, k. 160, minuta w języku włoskim.
Rekomenduje lekarza Gabriela Felixa, Żyda z Polski.
251. Dyplom.
Rzym, 27 lutego 1685
Rkps: H 258 t. VII, k. 160 v., minuta w języku włoskim.
Brulion dyplomu, ustanawiającego doktora Gabriela Felixa honorowym lekarzem królowej Krystyny.
252. Królowa Krystyna do króla Polski Jana III.
(Rzym), b. d.
Rkps: H 2581. VII, k. 165 i k. 170, minuta w języku francuskim.
Poleca mu szlachcica sycylijskiego Francesco Lazzari.
253. Królowa Polski Eleonora do hrabiego Bernardino Spada.
Innsbruck, 16 czerwca 1686
Rkps: H 258 LXI, k, 156.
Przyrzeka przyjąć syna hrabiego do służby na swoim dworze.
254. Biskup warmiński, kardynał Michał Radziejowski75 do królowej Krystyny.
Warmia (sic), 8 października 1686
Rkps: H 2581. III, k. 189, oryginał w języku włoskim.
Podziękowania za wyświadczone uprzejmości.
75 Michał Radziejowski, kardynał od 2 IX 1686, arcybiskup gnieźnieński od 16 V 1688, wg Hierarchia Catholica, t. V, s. 405.

80
255. Biskup warmiński, kardynał Michał Radziejowski do królowej Krystyny.
Warszawa, 9 grudnia 1686
Rkps: H 258, t. III, k. 190.
Przesyła życzenia z okazji Świąt Bożego Narodzenia.
256. Król Polski Jan III do królowej Krystyny.
Lwów, 31 stycznia 1687
Rkps: H 258 bis t. I, k. 10-11, oryginał w języku łacińskim, ślady pieczęci majestatycznej.
Zawiadamia, że wysyła biskupa przemyskiego Jana Stanisława Zbąskiego w celu omówienia z Krystyną sprawy sum neapolitańskich.
257. Królowa Krystyna do królowej Polski.
Rzym, 31 maja 1687
Rkps: H 258 t. VII, k. 178, minuta w języku włoskim.
Wstawia się za synem hrabiego Bernardino Cesare Spada, którego królowa przyjęła na pazia, aby odroczono mu termin rozpoczęcia służby do maja przyszłego roku.
258. Biskup warmiński, kardynał Michał Radziejowski do królowej Krystyny.
Warszawa, 1 lipca 1687
Rkps: H 258 t. III, k. 191, oryginał w języku włoskim.
Zawiadamia o wybraniu go na godność arcybiskupa gnieźnieńskiego, prymasa Polski.
259. Królowa Krystyna do króla Polski.

Rzym, 2 sierpnia 1687
Rkps: H 258 t. VII, k. 132 v., minuta w języku włoskim.
Porusza sprawę swych roszczeń do spadku po królu Janie Kazimierzu.

81
260. Królowa Krystyna do króla Polski Jana III.
Rzym, 9 sierpnia 1687
Rkps: H 258 t. VII, k. 162, minuta w języku włoskim.
Prosi o interwencję w sprawie jej roszczeń do spadku po Janie Kazimierzu w Neapolu.
261. Królowa Krystyna do kardynała Michała Radziejowskiego.
Rzym, 30 sierpnia 1687
Rkps: H 258 t. VII, k. 54 v., minuta w języku włoskim.
Składa mu gratulacje z okazji wyniesienia do godności prymasa, arcybiskupa gnieźnieńskiego.
262. Królowa Krystyna do królowej Polski.
Rzym, 13 marca 1688
Rkps: H 258 t. VII, k. 179, minuta w języku włoskim.
Dotyczy tej samej sprawy, co list z 31 maja 1687 r.
263. Kardynał Jan Kazimierz Denhoffdo królowej Krystyny.
Cesena, 6 czerwca 1688
Rkps: H 2581. II, k. 269, oryginał w języku włoskim.
Informuje o swoim przyjeździe do Ceseny.
264. Król Polski Jan III do królowej Krystyny.
Slocioua (Złoczów), 12 września 1688
Rkps: H 2581.1, k. 114, oryginał w języku włoskim.
Przyrzeka mieć względy na jej rekomendację udzieloną lekarzowi Gabrielowi Felixowi, Żydowi z Brodów.
265. Kardynał Jan Kazimierz Denhoffdo królowej Krystyny.
Cesena, 17 marca 1689

82
Rkps: H 258 t. II, k. 270, oryginał w języku włoskim.
Winszuje jej powrotu do zdrowia.
266.Królowa Krystyna do księcia Karola Lubomirskiego.
Rzym, b.d.
Rkps: H 258 t. VII, k. 168 i k. 170, minuta w języku francuskim.
W związku z wojną polsko-szwedzką poleca mu mieć wzgląd na jej interesy.
267. Królowa Krystyna do stanów Rzeczypospolitej.
B. m. i d.
Rkps: H 258 t. VII, k. 229, minuta w języku francuskim.
Wyraża  ubolewanie  z  powodu wojny polsko-szwedzkiej. Prosi o wzgląd na jej interesy majątkowe i całość jej dóbr.

84
Arckenholtz Johann 10, 13
Azzolino Decio, kard. 7, 9, 12, 20, 21, 23-25, 29-31, 33, 60
B
Bardach Juliusz 39
Bąkowski Jan Ignacy, wojewoda pomorski 45
Berthier Louis Alexandre gen., później marszałek Francji 7
Bezieres de, bp zob. Bonzy Pierre
Biegański [n.i.], zakonnik 71
Bildt Carl de, baron 7,10,12
Bonzy Pierre de Bessę, hr., bp Bezieres, prałat, poseł Francji w Polsce 19, 44
brandenburski elektor zob. Fryderyk Wilhelm Hohenzollern
Braun [n.i.], lekarz królewski 75, 76
Braun Jan 75
Braun Wawrzyniec 75, 76
Buonvisi Francesco, arcbp Tessalonik, nuncjusz papieski w Warszawie 65, 66
Buy [n.i.] du 64
carewicz moskiewski zob. Aleksy, Fiodor
car moskiewski zob. Aleksy Michajłowicz Romanow
Castille de, kard. 72
Conde (Kondeusz), Louis II de Bourbon, książę 20, 21, 36, 37, 39, 40, 43, 47, 72
Courty Gaston 7
Cystersi 10, 11, 15, 45, 53, 58
Czartoryski Kazimierz Florian, bp włocławski 66
D
Di Poli [n.i.] książę 64
Doroszenko Piotr, hetman kozacki [zaporoski] 69
Dosi Maria Izabella, hr. 63
Denhoff Jan Kazimierz, kard. 75, 81
Dwornicka Irena 12
E
elektor brandenburski zob. Fryderyk Wilhelm Hohenzollern
Eleonora Maria Józefa Habsburg, królowa Polski, żona Michała Korybuta Wiśniowieckiego 58, 62, 79

85
F
Felix Gabriel, lekarz 79, 81
Filip Wilhelm Wittelsbach von Neuburg, książę Neuburga, Neuburski, Neuburg,
palatyn reński 20, 21, 36-40, 43-47, 50, 55, 57
Fiodor Aleksiejewicz Romanow, syn cara Moskwy 36, 38, [41], [43-45], 46, 48,
[55]
Fontaine Cl. 12
Forbin-Janson Toussaint (Tussanus) de, bp Marsylii 68
Fryderyk III Oldenburg, król Danii 60
Fryderyk Wilhelm Hohenzollern, książę Prus, elektor brandenburski 19, 20, [41],
47, [761
Gaetano Orleański 71
generał zakonu Cystersów zob. Vaussin Klaudiusz
Grzymułtowski Krzysztof, kaszt, poznański 46
Guillaume III Orange, książę zob. Orange
Gustaw II Adolf Vasa, król Szwecji 8
Hacki [n.i.], brat Michała Antoniego 47
Hacki Michał Antoni, cysters 10-13, 15-17, 19, 21-32, 34-53, 58
I
Innocenty XI (Benedetto Odescalchi), papież 78
J
JacquetJ.-L. 7
Jan Kazimierz, król Polski 10-12, 16, 18, 36, [37], [38], 49, 59, 60, 61, 63-68, 72, 73,
80,81
Jan Maria, zakonnik barnabita 49
Jan III Sobieski, hetman wielki koronny, król Polski 10-12, 42, 46, 49, 67-69, 72-81
Jezuici 44, 47
K
Kantakuzino Serban, hospodar wołoski 69
Karol X Gustaw Wittelsbach, król Szwecji 8
Karol IV, książę Lotaryngii 36

86
Karol V Leopold, książę Lotaryngii 36, 40,41, 43, 45-50, 55, 56
Karol XI Wittelsbach, król Szwecji 63, [68]
kasztelan liwski zob. Oborski Adam
Klemens IX (Giulio Rospigliosi), papież 15, [16], [17], [19], 20, [21], [30], 34, [37],
[39], 41, [44], 50, 53, 54
Klemens X (Emilio de Altieri), papież 63, 68
Komorowski Jan, chorąży malborski 45
Kondeusz zob. Conde
Konopczyński Władysław 39
Korobowicz Artur 13
Koryciński Wojciech, bp kamieniecki, arcbp lwowski 62
Korzon Tadeusz 10
Kosma III, Cosimo III de Medici, wielki książę Toskanii, zw. księciem Florencji 36,
71
Krystyna Waza, królowa Szwecji passim
książę Florencji zob. Kosma III
książę Lotaryngii zob. Karol V Leopold
książę Neuburga zob. Filip Wilhelm Wittelsbach
książę moskiewski zob. Aleksy, Fiodor
L
Lazzari Francesco, szlachcic sycylijski 79
Leopold I Habsburg, cesarz rzymski [58], [62], 72, 74
Leopold Wilhelm I, cesarz 47, [50]
Leszczyński Jan 40, 46
Los/Łoś [n.i.] 50
Lotaryński książę zob. Karol V Leopold
Lubomirski Jerzy, marszałek korony 40, 45
Lubomirski Karol (Charles), książę 74, 82
Ludwik XIV Bourbon, król Francji 36, [68]
Luiza Małgorzata, wielka księżna Toskanii 71
M
Malarczyk Jan 13
Marescotti Galeazzo, nuncjusz papieski w Warszawie 10, [11], 12, 15, [16-34], 35,
[36-39], [41-46], 50, 51, 54, 61, 62
Maria Kazimiera d'Arquien de la Grange, królowa Polski, żona Jana III Sobieskiego
68,74-76, [77], [78], [80], [81]
Maria Ludwika Gonzaga, królowa Polski, żona Jana Kazimierza 59, 61
Marsciano Bulgaro de, hr. 77

Martieur le Jeune Pierre 10, 13
Mazarini Giulio (Mazarin Jules), kard. 8
Mehmed IV, sułtan turecki 78
Meysztowicz Walerian 75
Michał Krybut Wiśniowiecki, król Polski 11, 12,31,34, [51, 52], 57, 58, 62, 67
Monaldesco (Monaldeschi) Gian Rinaldo, markiz, ochmistrz królowej Krystyny 8,
51
del Monte Horace, markiz 63, 64, 67, 71
moskiewski książę zob. Aleksy Aleksiejewicz lub Fiodor Aleksiejewicz Romanow

N
Napoleon 1 Bonaparte, cesarz Francuzów 7
Nerli Francesco, nuncjusz papieski, arcbp Adrianopola 62, 63
Neuburski książę zob. Filip Wilhelm Wittelsbach

O
Oborski Adam, kaszt, liwski 56, [57]
Olszewski Henryk 13
Olszowski Andrzej, bp chełmiński, podkanclerzy 43, 65, 66
Orange, książę Guillaume III Orange 47
Ornano Simon, markiz 77, 78
Orsini Vincentius, kard. 34, 62
Ostrogski Aleksander Janusz, książę 62
Ottoboni Piętro, kard. 9
Oxenstierna Axel, kanclerz Szwecji 8

Pac Krzysztof, kanclerz wielki litewski 36, 37, 69
Pac Michał Kazimierz, hetman litewski 36, 49, 69
Pac Mikołaj Stefan, biskup wileński 66, 67, 71, 74
Pacowie 36
Pignatelli Antonio, nuncjusz papieski w Warszawie 12, 59, 60, 61
Piwarski Kazimierz 11
Di Poli [n.i.], książę 64
Pototzki, Potocki Szczęsny Kazimierz, wojewoda sieradzki 55
Prawdowski [pseudonim] 56
Prażmowski Mikołaj, kanclerz koronny, bp łucki, arcbp gnieźnieński, prymas 16,
18,37, [39], 47-49, 57, 60
Prunelle Gabriel, doktor, kustosz biblioteki Faculte de Medecine w Montpellier 7

88
Q
Quilliet Bernard 7
R
Radziejowski Michał, bp warmiński, kard., arcbp gnieźnieński 79-81
Radziwiłł Bogusław, koniuszy WKL 36
Radziwiłł Michał Kazimierz, podkanclerzy litewski, ambasador króla Polski
w Rzymie, hetman polny litewski, książę na Ołyce i Nieświeżu 12, 36, 72-74
Radziwiłłowa Katarzyna, siostra Jana III Sobieskiego 77, 78
Radziwiłłowie 36, 40
Ranuzzi Angelo, arcbp, nuncjusz papieski we Francji 65, 67
Roboul Henri Paul 7
Rosenthal Filippo Christiano de, hr. 77
Rospigliosi Felix, kard. 12
Rzewuski Michał Floryan, pułkownik 70
S
Saint Pol [n.i.],hr. 62
Santini Matteo, sekretarz królowej Krystyny 9, 43, 50, 51
-
Schaffgotsch Christian, książę, prezydent Izby Cesarskiej na Śląsku 47
Schlieben Jan Teodor von, hr. 47
SchreuderJean 10, 13
Sobiescy 11
Sobieska Katarzyna zob. Radziwiłłowa Katarzyna
Sobieski Aleksander, syn Jana III [75-77], 78
Sobieski Wacław 12
Spada Bernardino Cesare, hr. 79, 80
Stolpe Sven 7, 8
T
Tarnowski Jan, arcbp lwowski 62
Teodor, carewicz zob. Fiodor Aleksiejewicz Romanow
Texeira Emanuel, baron, rządca majątków królowej Krystyny 58, 71, 78
Theiner Augustin 53, 55, 63, 69, 72
Ti to Y. 12
Trzebicki Andrzej, bp krakowski 61

u
Uruszczak Wacław 12, 13, 39-43
V
Vaini Guido, markiz 77
Vassanau [n.i.] 68
Vaussin Klaudiusz, generał zakonu Cystersów 53, 58
Vincentini Marco Antonio, bp Foligno 72
W
Wanda, legendarna królowa 21
Wazowie 51
Weibull Curt 7, 8
Westzyntius M.WJ.C, konsul szwedzki we Francji 9
Wierzbicki Stefan, bp poznański 55
Wilhelm Orański zob. Orange
Wodzicka Teresa 8, 10
Wolff [n.i.], baron 48
Wyżga Jan, bp warmiński 72
Z
Załuski Andrzej Chryzostom 76
Zbąski Jan Stanisław, bp przemyski 80

Indeks nazw miejscowych
opracowała Irena Dwornicka
A
Adrianopol 63
Amsterdam 10, 13
B
Bolonia 67
Brandenburgia 40, 44, 50; brandenburski elektor zob. Fryderyk Wilhelm
Hohenzollern
Brody 81
Brunsberga 76
Bydgoszcz 38, 45, 48, 49
C
Cadrin zob. Kadzyń
Cesena 81
Chełmno; chełmiński biskup, zob. Olszowski Andrzej
Citeaux 53
D
Damietta 65, 67
Dania 60
Drain 19

-

92
Elbląg 72
Etiopia 48

Florencja 71
Foligno 72
Fontainbleau 47
Francja 7-9, 12, 19, 38, 40, 47, 50
G
Gdańsk 27, 42, 44, 46-49, 58
Glembok 60
Gniezno; gnieźnieński arcybiskup zob. Prażmowski Mikołaj, Radziejowski Michał
Goteborg 7
Grudziądz 37, 45
H
Hamburg 8, 15-20, 35-38, 42, 54, 59
I

Innsbruck 8, 79
Italia zob. Włochy
J
Jarosław 70, 78
Jaworów 77
K
Kadzyń 69

Kalisz 46
Kalnik 69
Kamieniec; kamieniecki biskup zob. Trzebicki Andrzej
Kijów 49
Kołbacz 10
Korynt 10
Kraków 8, II, 12, 39, 47, 48, 75, 76; krakowski biskup zob. Trzebicki Andrzej

93
Królestwo Neapolu zob. Neapol
Królestwo Polskie zob. Polska
Kwidzyn 44
L
Ląd 45
Lipsk, Leipzig 10, 13
Litwa, Lithuania 40, 42, 53; litewski hetman zob. Pac Michał Kazimierz; litewski
kanclerz zob. Pac Krzysztof; koniuszy WKL zob. Radziwiłł Bogusław; litewski
podkanclerzy zob. Radziwiłł Michał Kazimierz
Liw; Livensis castellanus zob. Oborski Adam
Londyn, London 7
Lotaryngia, Lotharingia, Ducatus Lotharingiae 55, 56; lotaryński książę zob. Karol
IV, Karol V
Lublin 13,48
Liitzen 8
Lwów 70, 71, 80; lwowski arcybiskup zob. Tarnowski Jan, Koryciński Wojciech
Łuck; łucki biskup zob. Prażmowski Mikołaj
M
Małopolska 42, 44, 45
Marsylia 68; marsylski biskup zob. de Forbin
Mazowsze 38, 42, 44
Montpellier 7, 9, 11, 12
Moskwa 21, 39, 49, 71; moskiewski kandydat, książę zob. Aleksy, Fiodor
Romanow
Moulin 64
N
Neapol, neapolitańskie sumy 36, 72, 80, 81
Neuburg 20, 50; neuburski kandydat, książę zob. Filip Wilhelm Wittelsbach
Nevers 64
Nieśwież 72

94
O
Oliwa 11
Otyka 72
Oratów 69
Padwa, Patavium 10
Parma 36
Paryż, Paris 7, 9, 63
Pielaszkowice 72
Pilascouicz zob. Pielaszkowice
Piotrków 46, 47, 50
Płock 40
Polska, Polonia, Królestwo Polskie 10, U, 15, 16, 18, 19, 22, 30, 31, 33-35, 39, 40,
42,52-65,67-81
Pomorze 20, 71
Poznań 46; poznański kustosz zob. Amadis Romano Giuseppe; poznański
kasztelan zob. Grzymułtowski Krzysztof; poznański bp zob. Wierzbicki Stefan
Prusy 38, 44-47, 51
Przemyśl; przemyski biskup zob. Zbąski Jan Stanisław
R
Raszków 70
Rosja 49
ruskie ziemie 46
Rzym, Roma por. Stolica Apostolska 7, 9, 12, 21-34, 38, 43, 44, 47, 48, 50-54,
58,60-68, 71-82

Sandomierz 48
Sieradz; sieradzki wojewoda zob. Potocki Szczęsny
Slocioua zob. Złoczów
Stockholm 63
Stolica Apostolska 23, 38, 72
Szwecja 7-11, 13, 40, 63-65, 68, 71, 75