|
Bazylika Bożego Ciała w Krakowie – gotycka bazylika rzymskokatolicka Kanoników Regularnych Laterańskich, przy ul. Bożego Ciała 26 w Krakowie.
Zbudowano: 1385-1405 Pierwszy kościół był drewniany. Budowę nowej, murowanej świątyni, rozpoczęto w 1385. Prace powierzono rodzinie Czipserów działającej na terenie Kazimierza. Mikołaj i Jan ukończyli prace w 1405, w którym to roku Władysław Jagiełło sprowadził z Kłodzka kanoników regularnych. Dla nich w latach późniejszych zbudowano przy kościele klasztor. Szczyt fasady dobudowano dopiero ok. 1500 a dzwonnicę w latach 1566-1582. Papież Jan Paweł II dekretem Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów z dnia 24 stycznia 2005 roku podniósł kościół do godności Bazyliki Mniejszej. Bazylika stanowi urbanistyczny akcent rozległego kompleksu budynków, na który składa się orientowany kościół oraz ufundowany w 1405 roku klasztor kanoników regularnych połączony z nim przejściem wspartym na arkadach. Pochowany jest w nim św Stanisław Kazimierczyk. We wnętrzu na uwagę zasługuje ambona w kształcie łodzi i reprezentacyjny ołtarz główny z obrazami Tomasza Dolabelli. Do podjęcia budowy kościoła skłoniło króla Kazimierza Wielkiego odnalezienie w sposób cudowny hostii wraz z monstrancją, którą złodzieje ukradli z kolegiaty Wszystkich Świętych podczas oktawy Bożego Ciała, przypuszczając, że jest ze złota. Wkrótce przekonali się o swojej pomyłce i monstrancję wraz z hostią porzucili na błotnistych szuwarach wsi Bawół. Opatrzność w sposób cudowny wskazała miejsce, w którym ukryty był Najświętszy Sakrament. Na pamiątkę tego wydarzenia w 1340 roku król Kazimierz III Wielki wybudował kościół ku czci Bożego Ciała.
Kościół Bożego Ciała w Poznaniu – powstał w miejscu, gdzie odnaleziono skradzione i sprofanowane 15 sierpnia 1399 r przez Żydów hostie (Piaski). Wkrótce po tych wydarzeniach powstała tu drewniana kaplica, a fakt ze profanacja odbyła sie 15 sierpnia 1399 r w dniu pogrzebu w Krakowie Jadwigi Królowej był w 1406 r dla Władysława Jagiełły powodem funacji w jej miejscu gotyckiego kościóła i klasztoru karmelitów trzewiczkowych. Kościół i klasztor zyskały swą obecną formę po przebudowie z lat 1465-1470. Zespół klasztorny został spalony w 1657 przez Brandenburczyków. Zniszczenia usunięto dopiero w 1664, gdy przebudowano sklepienie nawy głównej, dobudowano barokową fasadę, a całość otynkowano. W tym czasie powstały również drewniane stalle, które około 1670 pokrył polichromią AFC (zidentyfikowany jako brat Andrzej, Andreas Frater Carmelita). Na przełomie XVII i XVIII wieku w przedłużeniu południowej nawy powstała przysadzista wieża według projektu Krzysztofa Bonadury Starszego, a w 1726 po północnej stronie prezbiterium wzniesiono kaplicę Matki Boskiej Szkaplerznej. W roku 1826 rząd pruski skasował klasztor, a opuszczony zespół zaczął niszczeć. Od rozbiórki uratowało go przejęcie kościoła przez reformatów w 1856. Nowi właściciele przeprowadzili gruntowny remont. W tym samym czasie zabudowania klasztorne przejęła pruska armia zmieniając je na koszary, a następnie na więzienie. W 1899 dzięki abp. Florianowi Stablewskiemu kościół stał się świątynią parafialną dla Wildy, Rybak i Piasków. Podczas II wojny światowej naziści zmienili kościół na magazyn niszcząc wiele zabytków (np. część zabytkowych stalli została potraktowana jako podpałka, podczas gdy z reszty zbudowano szalunki w rowach przeciwlotniczych). Podczas walk w 1945 zniszczeniu uległa część sklepienia i dwa z pięciu okien prezbiterium z maswerkami. Świątynia stoi na niewielkim dziedzińcu, który niegdyś był klasztornym cmentarzem, otoczonym ceglanym murem. Przy dróżce wiodącej do wejścia stoi XVIII-wieczna figura proroka Eliasza, który trzyma w ręce płomienny miecz. Do prezbiterium przylega XVIII-wieczna zakrystia, której elewację ozdobiono rokokowymi pilastrami. W południowej elewacji kościoła widoczny jest oryginalny gotycki portal z glazurowanej cegły, który został odsłonięty podczas renowacji z lat 1922–1927. Wzorując się na nim odtworzono portale główny i północny. Skromny front zdominowany jest przez olbrzymie, pięciodzielne okno ze średniowiecznym laskowaniem. Tę fasadę wieńczy stosunkowo ubogi szczyt w stylu barokowym w którym widnieje płaskorzeźba kielicha i trzech hostii. Od zachodu do świątyni przylega zespół poklasztorny. Jest to dwukondygnacyjny budynek o czterech skrzydłach otaczający mały wirydarz pośrodku. Wnętrze Jest to pseudohalowa świątynia dzielona na trzy nawy. Pierwotnie przykrywały je sklepienia gwiaździste, które zachowało się jednak jedynie w nawach bocznych. Nawę główną przykrywa sklepienie kolebkowe z lunetami, zaś prezbiterium sklepienie krzyżowo-żebrowe. W sklepieniu nawy głównej znajduje się pięć, obramowanych sztukaterią malowideł z XVII wieku, które przedstawiają: Najświętszą Marie Pannę, św. Józefa z Dzieciątkiem Jezus i prorokiem Eliaszem, odnalezienie trzech hostii, przysięgę burmistrza Poznania na wierność Janowi Kazimierzowi oraz bł. Anioła Karmelitę z papieżem Damazym I. W nawach bocznych znajdują się trzy bogato zdobione i polichromowane konfesjonały, które również powstały w XVII wieku. Na środku nawy głównej znajduje się mały ołtarzyk z czterema brązowymi plakietami przedstawiającymi legendę o skradzionych hostiach. Pod ołtarzem znajdują się figury trzech Żydów topiących hostie w studzience. Na ścianach prezbiterium znajdują się pochodzące z 1665 roku portrety fundatorów – Władysława Jagiełły i Jadwigi, a także kolekcja blach herbowych i portretów trumiennych z XVII i XVIII wieku. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Ostatnia Wieczerza nieznanego autora, zaś sam monumentalny ołtarz został wykonany ze sztucznego marmuru według projektu Pompeo Ferrarego, który zaprojektował również kaplicę Matki Bożej Szkaplerznej, podzieloną na dwa przęsła. Przęsło krótsze, od strony kościoła, mieści chór muzyczny z organami i balustradą o bogatej rokokowej ornamentyce, zaś większe przykrywa ukryta z zewnątrz kopuła z XVIII-wiecznymi freskami oparta na gurtach spływających na marmoryzowane pilastry. Po drugiej stronie znajduje się zakrystia z zachowanym XVIII-wiecznym wystrojem. Dekoracje sgraffitowe w kaplicy oraz witraże w oknach naw i szczytu wykonali w latach 1958-1962 Ł. i J. Oźminowie, zaś witraże w prezbiterium to projekt Stanisława Powalisza z 1950 roku. Ze względu na swoje położenie blisko ówczesnego koryta Warty kościół był wielokrotnie zalewany. Świadczą o tym znaki i tablice – przy łuku tęczowym z 1698, przy bocznym wejściu do nawy północnej tablica z herbem Łodzia z 1736, zaś we wnętrzu, na ścianie frontowej, przy portalu znajdują się trzy tabliczki upamiętniające powodzie z 1698, 1736 i 1888 W przyziemiu budynku poklasztornego znajduje się duża sala ze sklepieniem gwiaździstym – prawdopodobnie dawny refektarz.
Historia kościoła Bożego Ciała w Poznaniu rozpoczyna się 15 sierpnia 1399 roku. T ego dnia Najświętsze Hostie wykradzione z kościoła OO. Dominikanów (dzisiaj Księży Jezuitów), następnie sprofanowane w kamienicy przy ul. Żydowskiej, zostały porzucone na nadwarciańskich łąkach. Biskup Wojciech Jastrzębiec wraz z duchowieństwem w uroczystej procesji przeniósł Ciało Pańskie do kościoła św. Marii Magdaleny (ówczesnej fary na Placu Kolegiackim). Na miejscu znalezienia Hostii wybudowano najpierw drewniana kaplicę. Później, zgodnie z życzeniem króla Władysława Jagiełły (dokument fundacyjny z 1406 roku), wybudowano kościół w miejscu, gdzie „Ciało Pańskie cudownie znalezione zostało” . Opiekę nad świątynią zlecił król OO. Karmelitom Trzewiczkowym, którzy do końca XV wieku trudzili się nad budową i upiększaniem kościoła Bożego Ciała i mieli nad nim pieczę przez 400 lat. Wiek XV i XVI to okres świetności świątyni. Liczne cuda dokonujące się w tym miejscu sprawiają, że do sanktuarium Bożego Ciała przybywają pielgrzymi nie tylko z Wielkopolski, Pomorza, ale także z Mazowsza, Małopolski, Prus, Litwy, Węgier i Rusi. W tym czasie nasz kościół nawiedza więcej pielgrzymów niż sanktuarium jasnogórskie w Częstochowie. Okres „potopu szwedzkiego” (kościół ucierpiał w czasie potopu szwedzkiego, zwłaszcza gotyckie sklepienie nawy głównej), a później „wojny kulturowej” w XIX wieku, czas, w którym wymierają ostatni Karmelici, to okres, w którym nasza jagiellońska świątynia traci na znaczeniu. Kościół zamknięty przez lata, ulega dewastacji, grozi mu zagłada. Pod koniec XIX wieku opuszczony kościół Bożego Ciała wymaga pilnej renowacji. Ksiądz Arcybiskup Florian Stablewski ratując kościół od dalszego zniszczenia przeznacza w 1899 roku poklasztorną świątynię Bożego Ciała na parafialny kościół dla dzielnic: Rybaki i Wildy. W latach dwudziestych XX wieku parafia liczy około 40 tys. wiernych. Od chwili powstania na Wildzie parafii Zmartwychwstania Pańskiego (1924r.) w parafii Bożego Ciała pozostaje około 16 tys. dusz. W czerwcu 1930 roku w kościele Bożego Ciała Ksiądz Kardynał August Hlond uroczystą Mszą świętą rozpoczyna Pierwszy Krajowy Kongres Eucharystyczny. W czasie II wojny światowej kościół zostaje zamieniony na magazyn. Zniszczone zostają zabytkowe stalle w prezbiterium, częściowo konfesja św. Onufrego na środku kościoła. Podczas bombardowania uszkodzone zostaje gotyckie sklepienie. W latach 1998 – 2004 zostaje najpierw odnowiona wieża i fronton kościoła, a następnie gruntownie odrestaurowane wnętrze świątyni (malowanie kościoła ,główny ołtarz, obrazy na sklepieniu nawy głównej, portale do kaplicy i zakrystii, konfesjonały, kaplica Krzyża św.), oraz zakrystii (nowa posadzka marmurowa, całe sklepienie z obrazami i bogatą sztukaterią). Aktualnie trwają prace renowacyjne w kaplicy Matki Bożej Szkaplerznej. Od 1996 roku (dekret Ks. Arcybiskupa Juliusza Paetza) centralna procesja Bożego Ciała dla miasta Poznania wyrusza po sumie odpustowej z naszej jagiellońskiej świątyni i podąża do Katedry Poznańskiej.
|